രാഷ്ട്രതന്ത്രം- ജ്ഞാനഭാഷ

രാഷ്ട്രതന്ത്രം

jnanabhasha.com

ഡോ.പ്രമോദ് കുമാർ ഡി.എൻ.
Published: 10 October 2025 കവര്‍‌സ്റ്റോറി

സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരെ ഐജാസ് അഹമ്മദ്

1990-കളിൽ ആഗോളതലത്തിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പാശ്ചാത്യ അക്കാദമിക രംഗത്തും രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലങ്ങളിലും പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ്, പോസ്റ്റ്-കോളോണിയൽ ചിന്തകളുടെ വെല്ലുവിളി നേരിട്ട നിർണ്ണായക ഘട്ടത്തിലാണ് ഐജാസ് അഹമ്മദ് തന്റെ വിമർശനങ്ങൾ ശക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചത്. ഭൗതികവാദപരമായ വിശകലനത്തെയും വർഗ്ഗസമരത്തെയും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം (Micro Politics), സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം(Identity Politics)തുടങ്ങിയ സൈദ്ധാന്തിക പ്രവണതകൾക്കെതിരെ നടത്തിയ വിമർശനം, ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും (Political Economy) സാംസ്കാരിക ദേശീയതയെയും നവ-സാമ്രാജ്യത്വത്തെയും മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായകമാകുന്ന ഒരു വിമർശന ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നുണ്ട്.

​ഐജാസ് അഹമ്മദ്: ഒരു മാർക്സിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തികൻ

​ഐജാസ് അഹമ്മദ് (1941–2022) ഇന്ത്യൻ വംശജനായ പ്രമുഖ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം കലിഫോർണിയ സർവ്വകലാശാലയിൽ (യുസി ഇർവിൻ) താരതമ്യ സാഹിത്യ വിഭാഗത്തിൽ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക ജീവിതം സാഹിത്യ വിമർശനം, ചരിത്രം, മാർക്സിസ്റ്റ് തത്വചിന്ത, രാഷ്ട്രീയം, രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലൂടെ കടന്നുപോയി. തന്റെ നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിന്നുകൊണ്ട്, യൂറോപ്യൻ സാഹിത്യ ക്ലാസിക്കുകളിലും ഉറുദു സാഹിത്യത്തിലും രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണങ്ങളിലും ഒരുപോലെ ഇടപെടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. ഐജാസ് ​അഹമ്മദിന്റെ പ്രധാന കൃതി, 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച In Theory: Classes, Nations, Literatures ആണ്. ഈ ഗ്രന്ഥം ഫ്രെഡ്രിക് ജെയിംസന്റെ (Fredric Jameson) ‘ദേശീയ അന്യാപദേശം’ (National Allegory) എന്ന ആശയമുൾപ്പെടെയുള്ള കോളനിയനന്തര സിദ്ധാന്തങ്ങളെയും സാമ്രാജ്യത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിമർശനത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. 1990-കളിലെ പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ്, പോസ്റ്റ്-മോഡേണിസ്റ്റ് ചിന്തകൾ മാർക്സിസത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞപ്പോൾ, ഭൗതികവാദ സമീപനം നിലനിർത്താൻ ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ വിശകലനം ഒരു തലമുറയിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സഹായകമായി.
​അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക നിലപാട് ‘ട്രൈകോണ്ടിനന്റ്’ (ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, ലാറ്റിനമേരിക്ക) രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധവും കോളനിവിരുദ്ധവുമായ ചരിത്രത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ മാർക്സിസത്തെയാണ് പ്രതിനിധാനം ചെയ്തത്. അദ്ദേഹം നവ-സാമ്രാജ്യത്വത്തെക്കുറിച്ച് വിപുലമായി എഴുതി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ഇംപീരിയലിസം ഓഫ് ഔർ ടൈം’ (Imperialism of our time) പോലുള്ള ലേഖനങ്ങൾ, അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇറാഖിലെയും അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെയും യുദ്ധങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ തുടർച്ചകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഉൾക്കാഴ്ചകൾ നൽകി.
​ആ ഇടപെടലുകളുടെ രാഷ്ട്രീയമായ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, അദ്ദേഹം എഴുതിയ കാലഘട്ടം പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. In Theory പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് 1992 ൽ, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് തൊട്ടുപിന്നാലെയാണ്. ഈ തകർച്ച കാരണം പാശ്ചാത്യ അക്കാദമിക മേഖലയിൽ മാർക്സിസത്തിന് വലിയ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു. അന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ആഗോളപരമായ വിജയത്തെ പലരും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ സൈദ്ധാന്തിക യുദ്ധക്കളത്തിൽ, ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയമായ ശ്രമമായിരുന്നു ഐജാസ് അഹമ്മദിൻ്റെ കൃതി.
​വർഗ്ഗപരമായ വിശകലനവും ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ, അക്കാദമിക ചിന്തകൾ മുതലാളിത്തത്തിന് വെല്ലുവിളിയാകാത്ത, ‘സാംസ്കാരികമായ’ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങും എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. വിമോചനത്തിനായുള്ള രാഷ്ട്രീയ താൽപ്പര്യം നിലനിർത്തുന്നതിനും, ‘പോസ്റ്റ്-‘ ചിന്താധാരകൾ മുന്നോട്ട് വെച്ച വർഗ്ഗ നിരാകരണത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയുന്നതിനും വേണ്ടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശനം. മുതലാളിത്തത്തെ മൊത്തത്തിൽ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ, അതിന്റെ സാംസ്കാരികമായ ഉപരിതലത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിലെ അപകടങ്ങളെ അദ്ദേഹം തുറന്നുകാട്ടി.

​ സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം: സൈദ്ധാന്തിക നിർവചനങ്ങൾ

​ഐജാസ് അഹമ്മദ് വിമർശനാത്മകമായി ഇടപെട്ട പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തിക ചട്ടക്കൂടിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ് സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം. ഈ ആശയം അധികാരത്തെയും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് നിലപാടുകളെ നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു.
​മൈക്രോ പൊളിറ്റിക്സ് എന്ന പദം പ്രധാനമായും പ്രചരിപ്പിച്ചത് ഫ്രഞ്ച് തത്വചിന്തകരായ ഗില്ലെസ് ഡെല്യൂസും ഫെലിക്സ് ഗ്വത്താരിയയും, കൂടാതെ മിഷേൽ ഫൂക്കോയും ചേർന്നാണ്. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ വിശകലനങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്ന രാഷ്ട്രം, വർഗ്ഗം, നിയമനിർമ്മാണ സ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ‘വലിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ’ (മാക്രോപൊളിറ്റിക്സ് ) തലത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വ്യക്തിഗത തലത്തിലും, വ്യക്തിഗത പരിസ്ഥിതികളിലും നടക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
​ഇതിന്റെ പ്രവർത്തന മണ്ഡലം വളരെ വിശാലമാണ്. ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായ നിയമനിർമ്മാണങ്ങളോ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളോ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളവയല്ല. മറിച്ച്, ‘ശരീരപരമായ സ്വാധീനം (bodily affect), സാമൂഹിക മാനസികാവസ്ഥകൾ (social tempers), രാഷ്ട്രീയ മനോഭാവങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക സംവേദനക്ഷമതകൾ എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലാണ് ഇത് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ, സിനിമകൾ, ആരാധനാ സേവനങ്ങൾ, ക്ലബ്ബുകൾ, അയൽക്കൂട്ട സംഘങ്ങൾ, ഇൻ്റർനെറ്റ് വഴിയുള്ള കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവയെല്ലാം സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രധാന ഏജൻസികളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ ഏജൻസികൾ കൂട്ടായ ജീവിതത്തിന്റെ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കുന്ന പൊതുഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, എങ്കിലും പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല.

സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വക്താക്കൾ മാക്രോ ഫിസിക്കൽ തലത്തിലുള്ള അധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത നിലപാടുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, അധികാരം എല്ലായ്പ്പോഴും ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നവരുടെ കൈവശമാണ്, അവർ അതിനെ ആധിപത്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നവരുടെ മേൽ പ്രയോഗിക്കുന്നു എന്ന മാക്രോ ഫിസിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാട് സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിരാകരിക്കപ്പെടുന്നു. പകരം, അധികാരം ഒരു ബന്ധമാണ് (relation), അത് ആധിപത്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നവരുടെ വഴിയിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്നു എന്ന മൈക്രോ ഫിസിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടാണ് ഡെല്യൂസ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
​ഈ സൈദ്ധാന്തിക ആശയം ഭാഗികമായി മാർക്സിസ്റ്റ് വിമർശനങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണമായിട്ടാണ് ഉയർന്നുവന്നത്. ഫാസിസത്തെയും 1968-ലെ പാരീസിലെ കലാപങ്ങളെയും പോലുള്ള പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഭാസങ്ങളെ, വർഗ്ഗാധിഷ്ഠിതമായ പരമ്പരാഗത മാർക്സിസത്തിന് പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല എന്ന വിമർശനത്തിൽ നിന്നാണ് ഡെല്യൂസും ഗ്വത്താരിയയും ഈ ആശയം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്.
സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം അധികാരം ഒരു കേന്ദ്രീകൃത സ്ഥാപനത്തിലോ (സംസ്ഥാനം) ഘടനയിലോ (വർഗ്ഗം) മാത്രമല്ല, വ്യക്തിബന്ധങ്ങളിലും സംസ്കാരത്തിലും തന്മാത്രാപരമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു എന്ന് വാദിക്കുമ്പോൾ, വിപ്ലവകരമായ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ലക്ഷ്യം ഇല്ലാതാകുന്നതിനുള്ള വെല്ലുവിളി ഉയരുന്നു. അധികാരം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ പിഴുതെറിയാൻ എളുപ്പത്തിൽ ലക്ഷ്യമിടാവുന്ന ഒരു കേന്ദ്രം ഇല്ലാതാവുന്നു. ഈ ആശയപരമായ മാറ്റം, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഒഴുക്കിനും (fluidity) അതിന്റെ നിരന്തരമായ പുനഃക്രമീകരണങ്ങൾക്കും അനുസൃതമായി, രാഷ്ട്രീയ ഊർജ്ജത്തെ ചിതറിക്കുകയും യഥാർത്ഥ വ്യവസ്ഥാപരമായ മാറ്റങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
​

ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ വിമർശനം:

​മൈക്രോ പൊളിറ്റിക്സ് പോലെയുള്ള പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങളെ ഐജാസ് അഹമ്മദ് വിമർശിച്ചത്, അവ രാഷ്ട്രീയം, പ്രാതിനിധ്യം, കർത്തൃത്വം, സാമ്രാജ്യത്വം, രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവയുടെ കേന്ദ്ര വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് മനഃപൂർവ്വം പിന്മാറുന്നു എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ്. ഈ പിന്മാറ്റം മാർക്സിസ്റ്റ് വിമോചന പദ്ധതിയുടെ അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതായി അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തി.
​ ​അഹമ്മദിന്റെ വിമർശനത്തിന്റെ കാതൽ, ഫൂക്കോയുടെയും ഡെല്യൂസിന്റെയും സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ‘പ്രാതിനിധ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള പിന്മാറ്റം’ (retreat from representation) എന്ന പ്രവണതയാണ്. പ്രാതിനിധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് വിമർശനം, രാഷ്ട്രീയമായ കർത്തൃത്വം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
​ഫൂക്കോയുടെ ‘മൈക്രോ പൊളിറ്റിക്സ്’ പ്രാദേശികവും വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതും സമയബന്ധിതവുമായ പ്രയത്നങ്ങളെയാണ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത്, ‘സ്വയം-പ്രാതിനിധ്യമാണ് ആധികാരികമായ പ്രാതിനിധ്യത്തിന്റെ ഏക രൂപം’ എന്ന വാദത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. തൽഫലമായി, ഫൂക്കോയുടെ ആശയം ‘രാഷ്ട്രീയമായി സംഘടിപ്പിക്കാതെ ശാക്തീകരണം’ (empowering without organizing politically) എന്നതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നു. മാർക്സിസ്റ്റ് വീക്ഷണകോണിൽ, വർഗ്ഗം പോലുള്ള കേന്ദ്രീകൃത ശക്തികളെ നേരിടാൻ ആവശ്യമായ ‘സംഘടന’ ഇല്ലാതെ ‘ശാക്തീകരണം’ മാത്രം മതി എന്ന് വരുമ്പോൾ, വിപ്ലവകരമായ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കാനുള്ള ശേഷി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
​മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനത്തെ ആശ്രയിച്ചുകൊണ്ട്, കർതൃത്വത്തെ കൂട്ടായ ഒന്നായി(collective subject) തിരിച്ചറിയേണ്ടതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം ഐജാസ് അഹമ്മദ് എടുത്തുപറഞ്ഞു. കാൾ മാർക്സ് ദ എയ്റ്റീൻത് ബ്രൂമെയർ ഓഫ് ലൂയി ബോണപാർട്ട് എന്ന കൃതിയിൽ വർഗ്ഗ രൂപീകരണത്തെക്കുറിച്ച് ചർച്ചചെയ്യുമ്പോൾ, കർത്തൃത്വം ഒരു കൂട്ടായ്മയായിട്ടാണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഫൂക്കോയുടെ അധികാര രൂപകങ്ങളിൽ കർത്തൃത്വത്തിൻ്റെ പ്രശ്നം അവ്യക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ സൈദ്ധാന്തിക പിന്മാറ്റം, ‘actual politics’ നെക്കുറിച്ചുള്ള ‘ആഴത്തിലുള്ള സംശയത്തിന്’ (deep skepticism) വഴിമാറുകയും , അന്തിമമായി വ്യവസ്ഥാപരമായ സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങളെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് രാഷ്ട്രീയമായ ഒരു നിഷ്പക്ഷതയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, അവിടെ വിമർശനം അനിശ്ചിതമായി മാറുകയും വിപ്ലവപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ ഒരു ‘ഫ്യൂച്ചർ ലോ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ ഉട്ടോപ്യ’ ആയി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

​പാശ്ചാത്യ പോസ്റ്റ്-കോളോണിയൽ, പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ അന്തർലീനമായ യൂറോ കേന്ദ്രീകൃതത്വത്തെ ഐജാസ് അഹമ്മദ് ശക്തമായി വിമർശിച്ചു. ഈ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ആഗോള മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ കോളനിവൽക്കരണത്തിനുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ പങ്ക് അവഗണിക്കുന്നതിനെ അദ്ദേഹം അപലപിച്ചു.
​കോളനിവൽക്കരണം എന്നത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വികാസത്തിലെ യാദൃച്ഛികമോ ഉപരിപ്ലവമോ ആയ ഒരു സവിശേഷതയല്ല (not an incidental, epiphenomenal or episodic feature) എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചുവാദിച്ചു. ഈ യാഥാർത്ഥ്യം അവഗണിക്കുന്നത് മാർക്സിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗത്തെ തകരാറിലാക്കി. കോളനി വിരുദ്ധ സമരങ്ങളിലൂടെ വളർന്നുവന്ന ഒരു ചിന്തകൻ എന്ന നിലയിൽ, കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പങ്ക് അദ്ദേഹത്തിന് സൈദ്ധാന്തികമായി മാത്രമല്ല, അനുഭവതലത്തിലും മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു.
സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം പോലെയുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പ്രാദേശിക തലത്തിലും സംസ്കാരത്തിലും മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ, ആഗോള സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെയും അമേരിക്കൻ ‘വിജ്ഞാന വ്യവസായത്തിൻ്റെയും’ (US knowledge industry) സ്വാധീനം പോലുള്ള വലിയ ചരിത്രപരമായ ഘടനകളെ അവഗണിക്കുന്നു. കൂടാതെ, എഡ്വേർഡ് സൈദിന്റെ ഓറിയന്റലിസം എന്ന കൃതിയുടെ ചില വായനകളിൽ, പാശ്ചാത്യ വായനക്കാരെ മാത്രം അഭിസംബോധന ചെയ്തതിലൂടെ ഏഷ്യൻ, ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ ഘടനയെ അവഗണിച്ചു എന്നും ഐജാസ് അഹമ്മദ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഈ പ്രവണത, യൂറോപ്പിന് പുറത്തുള്ള ലോകത്തിന്റെ ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയും ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളെയും സൈദ്ധാന്തികമായി പാർശ്വവൽക്കരിക്കുന്നു.

​മാർക്സിസ്റ്റ് രീതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ കാതലായ ഭൗതിക ഉൽപാദനത്തിന്റെയും വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളുടെയും പ്രാധാന്യത്തെ മൈക്രോ പൊളിറ്റിക്സും ഐഡന്റിറ്റി പൊളിറ്റിക്സും നിരാകരിക്കുന്നു എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന വിമർശനം. ഇവയുടെ സൈദ്ധാന്തിക മുൻഗണന മാറ്റം, തീവ്ര വലതുപക്ഷ, ഫാസിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഇടം നൽകുന്നു.
​മാർക്സിസത്തിൽ, യഥാർത്ഥ ചരിത്രം ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെയും അതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വർഗ്ഗങ്ങളുടെയും സംഘട്ടനമാണ്. അത് വർഗ്ഗ സംഘട്ടനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിക്കുകയും തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ബഹുമത, ബഹു-സാംസ്കാരിക ഐക്യത്തെ വിഭാവനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന് വിപരീതമായി, ഫാസിസം ‘വിപ്ലവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭൗതികവാദ വിരുദ്ധ സങ്കൽപ്പമാണ്’ (anti-materialist conception of revolution) മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നത്. അവർ ചരിത്രത്തെ സംസ്കാരം, വിശ്വാസം, രക്തം, വംശം, ഭാഷ, ‘ആദിമ അടുപ്പം’ (primordial intimacy) എന്നിവയുടെ മണ്ഡലമായി കാണുന്നു. ഈ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ‘രക്തത്തിന്റെയും ബന്ധത്തിന്റെയും’ (blood and belonging) പേരിലും, ‘ഒരിക്കലുമില്ലാത്ത ഒരു മഹത്തായ ഭൂതകാലത്തിന്റെ’ പേരിലും, രാഷ്ട്രീയ വിമോചനത്തിനായുള്ള മാനവിക വിരുദ്ധമായ ആക്രമണങ്ങളെ ന്യായീകരിക്കുന്നു.
സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകൃതപ്രശ്‌നത്തിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ മാറ്റി, വൈവിധ്യവൽക്കരിച്ച സാമൂഹിക പ്രാതിനിധ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ തന്നെ മുതലാളിത്തത്തിനുള്ളിൽ രാഷ്ട്രീയമായ പ്രതിഷേധങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇത് പ്രതിഷേധങ്ങളെ മുതലാളിത്ത ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ഒതുക്കി നിർത്തുന്നു.

​ആഗോള പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ: വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിഘടനവും സ്വത്വരാഷ്ട്രീയവും

​മൈക്രോ പൊളിറ്റിക്സിന്റെയും അനുബന്ധ പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് ചിന്തകളുടെയും സൈദ്ധാന്തിക ഊന്നലുകൾ ആഗോള തലത്തിൽ വിമോചന പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ശേഷിയെ പരിമിതപ്പെടുത്തി. വർഗ്ഗപരമായ ഐക്യത്തെ ചിന്നിച്ചിതറിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ പ്രവണതകൾ സാമ്പത്തിക ചൂഷണത്തെ മറികടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പുതിയതരം രാഷ്ട്രീയ ശ്രദ്ധയ്ക്ക് കാരണമായി.

​ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ വിശകലനം അനുസരിച്ച്, സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം മുന്നോട്ട് വെയ്ക്കുന്ന വ്യക്തിഗത താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കും പ്രാദേശിക വിഷയങ്ങൾക്കും ഊന്നൽ നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയം, കൂട്ടായ വർഗ്ഗസമരങ്ങളുടെ കേന്ദ്രീകരണത്തെ തകർക്കുന്നു. വർഗ്ഗ രാഷ്ട്രീയം ‘ഐഡന്റിറ്റി ടോക്കണിസങ്ങൾ’ (identity tokenisms) പോലുള്ള സാംസ്കാരിക വിഷയങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നതിലൂടെ, പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ഭൗതിക അടിത്തറയിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നു.
​സമകാലിക സാഹിത്യ സമൂഹം ‘തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ സാമൂഹിക നിർണ്ണയത്തെയും ജനതയുടെ വർഗ്ഗപരമായ സ്ഥാനത്തെയും’ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ വിമുഖത കാണിക്കുന്നു. ഈ വിമർശനം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. എന്തെന്നാൽ, ഒരു വിപ്ലവകാരിയുടെ വർഗ്ഗ സ്ഥാനം, അവന്റെ രാഷ്ട്രീയമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഇത് അവഗണിക്കുന്നത്, പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് രീതിയിലുള്ള ‘വിരോധാഭാസപരമായ സ്വയം-പരാമർശം’ (ironic self-referentiality) മാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു.
​ആഗോളവൽക്കരണം തൊഴിലാളികളെ സാർവത്രികമായി അണിനിരത്തുകയും ധ്രുവീകരണമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, മാർക്സ് വിഭാവനം ചെയ്ത ‘ഏകീകൃത ലോക സംസ്കാരം’ യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല, പകരം ശ്രേണികളുടെ വ്യാപനമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഐക്യം കൈവരിക്കാൻ, ഭൗതിക സംഘട്ടനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ ബോധവാന്മാരാകുന്ന ‘പ്രത്യയശാസ്ത്ര രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ച്’ ആഴത്തിലുള്ള സിദ്ധാന്തവൽക്കരണം ആവശ്യമാണ്. ഈ കൂട്ടായ ബോധവൽക്കരണത്തിന് പകരം വ്യക്തിഗത ഐഡന്റിറ്റിയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥിതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ തന്നെ നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഷേധങ്ങളെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ മുതലാളിത്തത്തെ സഹായിക്കുന്നു. ലിബറൽ മതേതരത്വം ‘റാഡിക്കൽ സമത്വ’ത്തിന് ആവശ്യമായ ഇടം നൽകുന്നില്ല എന്ന ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ വാദം , ഈ വിഘടനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമായ പരാജയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കാരണം, സമൂലമായ മാറ്റം വർഗ്ഗത്തിലൂടെ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ.

സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരികമായ ഊന്നൽ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പരിണമിക്കുമ്പോൾ, അത് ‘സാംസ്കാരിക ഇൻസൈഡറിസത്തിന്’ (cultural insiderism) കാരണമാകുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു. ഇവിടെ ദേശീയവാദ എലൈറ്റുകളും സാംസ്കാരിക തീവ്രവാദികളും തങ്ങളുടെ സമുദായങ്ങളിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ യാഥാസ്ഥിതികമായ ആശയങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും ആഭ്യന്തര ഭിന്നതകളെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
​സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം പലപ്പോഴും വംശീയ ചിന്തകളിൽ വേരൂന്നിയ ‘അങ്ങേയറ്റം യാഥാസ്ഥിതികമായ ആശയങ്ങളെ’ ആശ്രയിക്കുന്നു, അത് സാമൂഹിക നീതിയെയും വിമോചനത്തെയും ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ‘അധികാരക്കൊതിയുള്ള കവാടപാലകരെ’ (power hungry gatekeepers), അഥവാ സ്വയം നിയമിതരായ വംശീയ വക്താക്കളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത്തരം സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രധാന ഇരകൾ എപ്പോഴും ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളായിരിക്കും.
​സാംസ്കാരിക വിമർശനത്തിൽ കാണുന്ന സൈദ്ധാന്തിക ആന്ദോളനത്തെയും (oscillation) അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു. ഒന്നുകിൽ സംസ്കാരങ്ങളെ വിമർശനാതീതമായ ‘സാംസ്കാരിക ഭിന്നതയായി’ കാണുക (ഓരോ സംസ്കാരവും സ്വയംഭരണമുള്ളതും പുറത്ത് നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതും) , അല്ലെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയില്ലാത്ത ‘സാംസ്കാരിക സങ്കരമായി’ (cultural hybridity) കാണുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഈ രണ്ട് ധ്രുവീകരണങ്ങളിൽ സാംസ്കാരിക വിമർശനം കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. ഈ സമീപനം മുതലാളിത്ത ഘടനയുടെ ഭൗതികമായ ആധിപത്യത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാതെ, കേവലം സാംസ്കാരികമായ വ്യതിയാനങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നു.

​ ഇന്ത്യയിലെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ: ഹിന്ദുത്വവും ഫാസിസത്തിന്റെ സ്വഭാവവും

സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെയും സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും വളർച്ച ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലത്തിൽ വർഗ്ഗ രാഷ്ട്രീയത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും, ഹിന്ദുത്വ ഫാസിസത്തിന് വളരാൻ ആവശ്യമായ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഇടം നൽകുകയും ചെയ്തതിനെക്കുറിച്ച് ഐജാസ് അഹമ്മദ് വിശദമായ വിശകലനം നടത്തി.

​വർഗ്ഗപരമായ അവബോധം കുറയുകയും ‘ഐഡന്റിറ്റി ടോക്കണിസങ്ങൾ’ ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ, ഇന്ത്യയിൽ ഹിന്ദുത്വത്തിന്റെ വിജയങ്ങൾ വർധിച്ചു എന്ന നിരീക്ഷണമാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം ഹിന്ദുത്വ ദേശീയതയെ ‘അന്തർലീനമായി ഫാസിസ്റ്റ് സ്വഭാവമുള്ളതാണ്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ഇത് ‘വിദ്വേഷ രാഷ്ട്രീയത്തെയും ക്രൂരതയുടെ സംസ്കാരങ്ങളെയും’ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് ഒരു വലതുപക്ഷ പദ്ധതിയുടെ സേവനത്തിനാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
​ഈ ഫാസിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ‘വിപ്ലവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭൗതികവാദ വിരുദ്ധ സങ്കൽപ്പമാണ്’ മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നത്. മാർക്സിസം ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ മണ്ഡലത്തിലും വർഗ്ഗ സംഘട്ടനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ, ഫാസിസ്റ്റ് ശക്തികൾ പോരാട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രംഗമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നത് ‘രക്തം, മതം, സംസ്കാരം’ തുടങ്ങിയ ആത്മീയ മണ്ഡലങ്ങളെയാണ്. ഫാസിസത്തിന് ‘യുക്തിസഹമല്ലാത്തതിന്റെ അലർച്ച’ (hellish roar of irrationality) ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയുന്നത്, അത് വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ തിരിച്ച്, വൈകാരികവും ആദിമവുമായ ഐഡന്റിറ്റിയിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ്.
​ഇറാനിലെ മതപരമായ ഫാസിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ താരതമ്യപഠനം, ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദുത്വ ശക്തികൾ എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ സഹായകമായി. ഇറാനിലെ ഇസ്ലാമിക പൗരോഹിത്യ ഫാസിസം, ഇടതുപക്ഷം സംഘടിപ്പിച്ച തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിന്റെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ സ്വന്തമാക്കുകയും, അവരുടെ വർഗ്ഗീയ വിദ്വേഷ രാഷ്ട്രീയം ഉപയോഗിച്ച് രാഷ്ട്രീയ ഇടം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. സമാനമായി, ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദുത്വ ശക്തികൾ ‘സംഘടനകളിലൂടെയുള്ള ഒരു നീണ്ട യാത്ര’ (long march through institutions) നടത്തി, വർഗ്ഗീയ അക്രമങ്ങളെയും പാർലമെന്ററി പങ്കാളിത്തത്തെയും സമന്വയിപ്പിച്ച് അധികാരം ഉറപ്പിച്ചു.

​ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയുടെ ചരിത്രപരമായ രൂപീകരണത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം വിശദമായി ചർച്ച ചെയ്തു. മതപരമായ ഐഡന്റിറ്റി ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയുടെ ‘പ്രീഹിസ്റ്ററി’യിൽ തന്നെ ഉൾച്ചേർന്നിരുന്നു. കൊളോണിയൽ സമൂഹത്തിൽ, “പൗരത്വം ഇല്ലാത്തിടത്താണ് സമുദായ കൂട്ടായ്മകൾ(community) നിലനിന്നിരുന്നത്”. ‘ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനികളും ഏകജാതീയവും രാഷ്ട്രീയമായി അർത്ഥവത്തുമായ കൂട്ടായ്മകളാണ് ‘ എന്ന ആശയം കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിലെ ‘പ്രാതിനിധ്യം നൽകേണ്ടവർ പ്രാതിനിധ്യം നൽകേണ്ടവരെ കണ്ടുപിടിച്ച’ നിമിഷത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നമാണ്.
​ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയുടെ ഈ അടിത്തറ, ‘രക്തം, ബന്ധം, ആത്മീയ സത്ത, മതപരമായ പ്രത്യേകത’ എന്നിവയുടെ പ്രലോഭനങ്ങളെ ശക്തമാക്കാൻ കാരണമായി. ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിനെപ്പോലുള്ളവർ അവതരിപ്പിച്ച മതേതരത്വം, വ്യത്യസ്ത ഗ്രൂപ്പുകളെ ഒരു ദേശീയ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ‘ഒത്തുതീർപ്പ് പ്രത്യയശാസ്ത്രം’ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ, മതേതരത്വം ഒരു ‘വിപ്ലവകരമായ ആശയവും ആധുനിക പൗരഗുണവുമാണ്’, അല്ലാതെ പരമ്പരാഗത സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് സ്വയമേവ ഉണ്ടാകുന്ന ഒന്നല്ല. ഈ ഒത്തുതീർപ്പ് മതേതരത്വത്തിന് വലതുപക്ഷത്തിന്റെ ഉദയത്തെ തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, കാരണം അതിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ശക്തമായിരുന്നു.
സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം വർഗ്ഗ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തിയതോടെ, ഇടതുപക്ഷം അധികാരം (State power) പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള വലിയ രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറി. ഈ പിന്മാറ്റം ഫാസിസ്റ്റ് ശക്തികൾക്ക് വലിയ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങൾ (മാക്രോ പൊളിറ്റിക്സ്) ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവസരം നൽകി. ഹിന്ദുത്വ ശക്തികൾ, ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ചോദ്യങ്ങളെ മറികടന്ന്, സാംസ്കാരികമായ ധ്രുവീകരണത്തിലൂടെ ദേശീയതയെ നിർവചിക്കുകയും രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ സൈദ്ധാന്തിക ശ്രദ്ധ മാറ്റം, വ്യവസ്ഥാപരമായ മാറ്റത്തിനുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് ശേഷിയെ പരിമിതപ്പെടുത്തി, വലതുപക്ഷത്തിന്റെ വർഗ്ഗീയ അജണ്ടക്ക് അനുകൂലമായ സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ചു.
​

​ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ, സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയത്തിനോടും പോസ്റ്റ്-സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങളോടുമുള്ള വിമർശനം, സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ചിന്തയിലെ നിർണ്ണായകമായ ഒരു മാർക്സിസ്റ്റ് പ്രതിരോധമാണ്. വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ, ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദം എന്നിവയുടെ പ്രാധാന്യം ആവർത്തിച്ചുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അദ്ദേഹം മുതലാളിത്തത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
​അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശനത്തിന്റെ കാതൽ ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദ രീതിശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, മാർക്സിസം ഒരു സിദ്ധാന്തം എന്നതിലുപരി, ‘ക്ലേശത്തിൽ നിന്നും ചൂഷണത്തിൽ നിന്നും നമ്മെ മോചിപ്പിക്കാൻ’ സഹായിക്കുന്നതും ‘ലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു വഴിയുമാണ്’. വിപ്ലവകരമായ രാഷ്ട്രീയത്തിന് രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഒരു കാഴ്ചപ്പാട് ആവശ്യമാണ്, കാരണം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ ഘടന ചൂഷണമാണ്.
​പോസ്റ്റ്-കോളോണിയൽ ലോകത്ത് ‘റാഡിക്കൽ സമത്വം’ (radical equality) യാഥാർത്ഥ്യമാകണമെങ്കിൽ വർഗ്ഗസമരം അനിവാര്യമാണ്. ലിബറൽ മതേതരത്വത്തിനോ പ്രാദേശിക ഐഡന്റിറ്റി പോരാട്ടങ്ങൾക്കോ അതിനു കഴിയില്ല. ഐഡന്റിറ്റി പോരാട്ടങ്ങൾ, പലപ്പോഴും, വലിയ മുതലാളിത്ത ഘടനയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നില്ല. മാർക്സിസ്റ്റ് രീതിശാസ്ത്രം ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, സംസ്കാരം എന്നിവയെ ഒരുമിപ്പിച്ച് ആഗോള മുതലാളിത്തത്തിനെതിരെ പോരാടുന്നതിനുള്ള കൃത്യമായ വിശകലനം നൽകുന്നു, ഇത് വർഗ്ഗപരമായ അടിത്തറയിൽ ബഹു-സാംസ്കാരിക ഐക്യം രൂപപ്പെടുത്താൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

​ഐജാസ് അഹമ്മദിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവനകൾ നവ-സാമ്രാജ്യത്വം, വർഗ്ഗീയത, ആഗോളവൽക്കരണം എന്നിവയുടെ പരസ്പര ബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ഇന്നും നിർണ്ണായകമാണ്. വർഗ്ഗബന്ധങ്ങളേക്കാൾ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന അക്കാദമിക പ്രവണതകൾ, വംശീയവും വർഗ്ഗീയവുമായ വലതുപക്ഷ ശക്തികൾക്ക് പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായി അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗം തുറന്നുകൊടുത്തു എന്ന നിരീക്ഷണമാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെച്ചത്.
സൂക്ഷ്മരാഷ്ട്രീയം, രാഷ്ട്രീയ കർത്തൃത്വത്തെയും വർഗ്ഗസമരത്തെയും നിരാകരിക്കുന്ന ഒരു സൈദ്ധാന്തിക പരിഹാരമായി ഉയർന്നു വന്നപ്പോൾ, ഐജാസ് അഹമ്മദ് ഓർമ്മിപ്പിച്ചത്, വിമോചനത്തിനായുള്ള യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം എപ്പോഴും കൂട്ടായതും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധവും ഭൗതികവാദപരവുമായിരിക്കണം എന്ന അടിസ്ഥാന തത്വമാണ്.
​
2

jnanabhasha.com

ഡോ.അരുൺ മോഹൻ പി.
Published: 10 October 2025 കവര്‍‌സ്റ്റോറി

ആധുനികകൊച്ചിയും ശക്തന്‍തമ്പുരാന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞതയും

കേരളത്തില്‍ നിലവിലിരുന്ന പല നാട്ടുരാജ്യങ്ങളില്‍ ഒന്നു മാത്രമായിരുന്നു പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപികളായ കൊച്ചി. സി.ഇ. 1498ല്‍ പോര്‍ച്ചുഗീസുകാര്‍ കേരളത്തില്‍ എത്തിയതിനുശേഷം ഇവിടത്തെ നാടുവാഴി സ്വരൂപങ്ങള്‍, അവയിലെ മതനിഷ്ഠ, കച്ചവടം, ശിക്ഷാരക്ഷ, കച്ചവടം, പരസ്പരമുള്ള ഇടപാടുകള്‍ എന്നിങ്ങനെ നിരവധി മേഖലകളില്‍ വലിയമാറ്റങ്ങള്‍ സംഭവിച്ചു. പോര്‍ച്ചുഗീസിന്റെ സഹായത്തോടെ കൊച്ചി ഒരു കച്ചവടമേഖല എന്ന നിലയില്‍ പ്രബലതയിലേക്കുയര്‍ന്നെങ്കിലും ആന്തരികസംഘര്‍ഷങ്ങള്‍ ഒറ്റക്കെട്ടായി നിലയുറപ്പിക്കുന്ന ഒരു നാട്ടുരാജ്യമെന്ന പദവിയിയിലേക്ക് കൊച്ചിയെ എത്തിച്ചില്ല. അതിന്റെ ഫലമാകട്ടെ കച്ചവടക്കണ്ണോടു കൂടിയെത്തിയ സാമൂതിരി കൊച്ചി രാജ്യത്തിനകത്ത് ഭദ്രമായി നിലയുറപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു എന്നതാണ്. ഇത് സി.ഇ. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പാദമാകുമ്പോഴേക്കും  ഡച്ചിനെ കൊച്ചിയിലേക്ക് ക്ഷണിക്കാനുള്ള സാഹചര്യമൊരുക്കി. സി.ഇ. 1663ല്‍ ഡച്ച് കൊച്ചിയിലെത്തുകയും കൊച്ചിയിലെ കോട്ടയില്‍ നിന്നും പോര്‍ച്ചുഗീസിനെ ഒഴിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അക്കൊല്ലം തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇനിയെങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്ന് വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു കരാര്‍ തയ്യാറാക്കി ഒപ്പു ചാര്‍ത്തി സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പാദാരംഭത്തിലെ മൈസൂര്‍ സുല്‍ത്താന്‍മാരുടെ കടന്നുവരവും അന്ത്യത്തിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ആധിപത്യവും ഡച്ചിന്റെ പിന്‍വാങ്ങലുമെല്ലാം കൊച്ചിയുടെ ഭരണത്തേയും സാമൂഹികജീവിതത്തേയും മറ്റും സവിശേഷമായ രീതിയില്‍ ബാധിച്ചു. ഇക്കാലത്ത് കോഴിക്കോട്, തിരുവിതാംകൂര്‍ എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കൊച്ചി ചെറുരാജ്യമായിരുന്നു. ഈ രണ്ടു രാജ്യങ്ങളും കൊച്ചിയുടെ പലമേഖലകളും കൈക്കലാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നിട്ടും മൈസൂര്‍ ഭരണകാലത്തും ഡച്ച് കൊളോണിയലിസത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിലും ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയലിസത്തിന്റെ പ്രാരംഭത്തിലും കൊച്ചി വലിയ പരിക്കുകളില്ലാതെ അതിജീവിക്കുകയും സാമൂഹികമായും സാമ്പത്തികമായും അല്പമെങ്കിലും മുന്നേറുകയും ചെയ്തു. ഈ മുന്നേറ്റത്തിന് സഹായകമായത് രാമവര്‍മ്മ എന്ന ശക്തന്‍ തമ്പുരാന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞതയാണ്. ഈ പ്രബന്ധം അക്കാലത്തെ കത്തിടപാടുകളെയും മറ്റും കേന്ദ്രമാക്കി ഈ ഘടന മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്.
യൂറോപ്യന്‍മാരുടെ കൊളോണിയല്‍ വാഴ്ചക്കാലമായ സി.ഇ. പതിനെട്ടാംനൂറ്റാണ്ടില്‍ കേരളത്തിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളില്‍ പ്രബലരെന്നു വിളിക്കാന്‍ തിരുവിതാംകൂറും കോഴിക്കോടും കൊച്ചിയുമാണുണ്ടായിരുന്നത്. അതില്‍ത്തന്നെ പോര്‍ച്ചുഗീസുകാര്‍ എത്തിയ സി.ഇ. പതിന‌ഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ നെടിയിരുപ്പ്സ്വരൂപിയായ സാമൂതിരിക്കായിരുന്നു പ്രബലതയെങ്കില്‍  ഇക്കാലത്ത് തൃപ്പാപ്പൂര്‍ സ്വരൂപിയായ മാര്‍ത്താണ്ഡവര്‍മ്മ ആധുനിക തിരുവിതാംകൂറിനെ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. സി.ഇ.1729-ല്‍ ആണ് മാര്‍ത്താണ്ഡവര്‍മ്മയുടെ ഭരണകാലം തുടങ്ങുന്നത്. സി.ഇ. 1757ല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണമാകുമ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയിലെ പുതുകച്ചവടശക്തിയായിരുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരുമായി തിരുവിതാംകൂറിന് ആരോഗ്യകരമായ ബന്ധമുണ്ടായി. സി.ഇ. 1741 ല്‍ കുളച്ചലില്‍ വച്ച് ഡച്ചിനെ തോല്‍പ്പിച്ച് മാര്‍ത്താണ്ഡവര്‍മ്മ തന്റെ ഭരണപരവും അധികാരപരവുമായ ശക്തിയെ വെളിപ്പെടുത്തിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. വടക്കോട്ട് പടനയിച്ച് കൊച്ചിയിലെ ഉദയംപേരൂര് വരെ അദ്ദേഹം എത്തി. കൊച്ചിയുടെ അവസ്ഥ ദുര്‍ബലമായിരുന്നു ഈ ഘട്ടത്തില്‍. അശക്തരായ ഭരണാധികാരികളും താവഴിത്തര്‍ക്കങ്ങളിലൂടെ നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനില്ക്കുന്ന ആന്തരികസംഘര്‍ഷങ്ങളും ജന്മി-നാടുവാഴികളുടെ ധിക്കാരപരമായ നടപടികളും എല്ലാം ചേര്‍ന്ന് സംഘര്‍ഷഭരിതമായിരുന്ന ഈ സയത്തുതന്നെയുണ്ടായ മൈസൂര്‍ സുല്‍ത്താന്മാരുടെ പുതിയരീതിയിലുള്ള ഇടപെടലുകള്‍ സംഘര്‍ഷങ്ങളെ പുതിയ തലത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാലത്ത് കൊച്ചിയിലെ വലിയതമ്പുരാന്‍ അത്രയ്ക്ക് ഭരണനൈപുണി ഉള്ളയാളായിരുന്നില്ല. ഈ സന്ദര്‍ഭത്തെ കൊച്ചിരാജ്യ ചരിത്ര കര്‍ത്താവായ കെ.പി. പദ്മനാഭമേനോന്‍ ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു:
“കൊല്ലം 951-ാമതു കന്നിമാസം 9-ാംനു വലിയ തമ്പുരാന്‍ തൃപ്പൂണിത്തുറെ നിന്നും തീപ്പെട്ടു. ഈ വലിയ തമ്പുരാന്‍ ഒരു ശാന്തശീലനായിരുന്നതിനാല്‍ അന്നത്തെ കാലസ്വഭാവത്തിന്നു രാജ്യത്തെയ്ക്കു നേരിട്ടിരുന്ന ആപത്തുകളില്‍ നിന്നും രക്ഷിച്ചു കൊണ്ടുപോരുവാന്‍ അവിടുന്ന് അശേഷം അപ്രാപ്തനായിരുന്നു. എളയതമ്പുരാനും എല്ലാ അംശങ്ങളിലും അവിടുത്തെ കനിഷ്ഠ സഹോദരസ്ഥാനം ശരിയായി വഹിച്ചിരുന്നു. എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ കഴിഞ്ഞല്ലോ. എന്നാല്‍ മൂന്നാമത്താള്‍ വളരെ ശൗര്യവും, ചൊടിയും, സാമര്‍ത്ഥ്യവും, കാര്യപ്രാപ്തിയും സ്വരാജ്യത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിന്നും അഭിവൃദ്ധിക്കും അതിയായ മോഹമുള്ള ആളും ആയിരുന്നു. ഈ നിലയില്‍ സ്വരൂപത്തിലെ ബന്ധുക്കളെ ഡച്ചു ഗവര്‍ണ്ണരും തിരുവിതാംകൂര്‍ രാജാവും കൂടി ആലോചിച്ച് കാലാനുസരണം വേണ്ടുന്നതെല്ലാം സമയോചിതംപോലെ പ്രവര്‍ത്തിക്കുവാനായി 944-ാമതില്‍ രാജ്യകാര്യങ്ങളെ മൂന്നാമനെ ഏല്പിച്ചുകൊടുത്തു. അന്നുമുതല്‍ അവിടുന്നു 965-ല്‍ വലിയതമ്പുരാനായി മൂപ്പുസ്ഥാനത്ത് വരുന്നതുവരെ യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ രാജ്യഭാരം വഹിച്ചുപോന്നു.” (കെ.പി.പദ്മനാഭമേനോന്‍: 2022, പുറം-599,600)
ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച മൂന്നാമന്‍ രാമവര്‍മ്മ എന്ന ഔദ്യോഗിക നാമകര്‍ത്താവായ ശക്തന്‍ തമ്പുരാനാണ്;  സി.ഇ. 1769 മുതല്‍ വലിയതമ്പുരാന്‍ ഇരിക്കെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ഭരണകാര്യങ്ങളില്‍ നയപരമായും കണിശമായും ഇടപെടേണ്ടുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടായി. അത്തരമൊരു കാലഘട്ടത്തില്‍ കൊച്ചിയെപ്പോലെ ഭൂവിസ്തൃതി, അധികാരശക്തി എന്നിവ നാള്‍ക്കുനാള്‍ കുറഞ്ഞുവന്നിരുന്നൊരു നാട്ടുരാജ്യത്തിന് രാമവര്‍മ്മ ശക്തനെപ്പോലൊരു രക്ഷാധികാരി അനിവാര്യവുമായിരുന്നു. വളരെ സുപ്രധാനങ്ങളും കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തില്‍ നിര്‍ണ്ണായകവുമായ സംഭവങ്ങളുണ്ടായ കാലഘട്ടമായിരുന്നു അത്. അവയെ നമുക്ക് ക്രമപ്പെടുത്താനാകും. ഡച്ച് കമ്പനിയുടെ ശക്തിക്ഷയം, ബ്രിട്ടീഷ് കമ്പനിയുടെ സഖ്യപരമായ ഇടപെടല്‍, മൈസൂര്‍ സുല്‍ത്താന്മാരുടെ കടന്നുവരവും കീഴടങ്ങലും, മാറിമറിയുന്ന കച്ചവട ബന്ധങ്ങള്‍, കച്ചവടത്തിലെ കുത്തക, ആധുനികരീതിയിലുള്ള സൈന്യം, തന്ത്രപരമായ ഒത്തുതീര്‍പ്പ് സന്ധികള്‍, നികുതി നവീകരണം, അധികാര കേന്ദ്രീകരണം മുതലായവയാണവ. ഇതോടൊപ്പം മത-സാമുദായിക സംബന്ധിയായ സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു. കരിയാറ്റില്‍ ഔസേപ്പ് മെത്രാന്റെ മരണവും, വടക്കുംനാഥനിലെ യോഗിയാതിരിപ്പാട്, ഇരിങ്ങാലക്കുടയിലെ തച്ചുടയക്കൈമള്‍ എന്നീ സ്ഥാനികളുടെ അവരോധന നിരോധനവും പാലിയത്തച്ചനെ മന്ത്രിസ്ഥാനത്ത് നിന്നും അകറ്റി നിര്‍ത്തി ഗോവിന്ദപിള്ള സര്‍വ്വാധിയെ പ്രമാണിയാക്കിയതും ഈഴവസംഘമായ തണ്ടാന്മാരുടെ സൈന്യവും, മാപ്പിളമാരെ കപ്പല്‍ കച്ചവടമേഖലയിലേക്കുപയോഗിച്ചതും, സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളോടുള്ള അനുഭാവപരമായ പെരുമാറ്റവും ലത്തീന്‍ കത്തോലിക്കരോട് നികുതിക്കാര്യത്തിലുള്ള ഇടച്ചിലും ഹൈദരാലിയും ടിപ്പുവുമായി അനുവര്‍ത്തിച്ച സുരക്ഷാപരമായ വിധേയത്തവും ബ്രിട്ടീഷുമായി നടത്തിയ സി.ഇ. 1791 ലെ ഒന്നാമത്തെ ഉടമ്പടിയായ പൗണി കരാറും, നെടുങ്കോട്ട ടിപ്പു ആക്രമിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലെടുത്ത തന്ത്രപരമായ സമചിത്തതയും, മരണത്തിന് മുന്‍വര്‍ഷം ഇടപെട്ട കുന്നംകുളം ആര്‍ത്താറ്റ്പള്ളി തര്‍ക്കവുമെല്ലാം ശക്തന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞതയുമായും ഭരണകാലവുമായും ബന്ധമുള്ള പ്രധാന സംഭവങ്ങളില്‍ ചിലതാണ്.
സി.ഇ. 1784 ല്‍ ഡച്ചധികാരിയായ ആങ്കള്‍ബെക്ക് കൊച്ചി രാജാവിനയച്ച കത്തില്‍ മൂന്നാംമുറ രാജാവിന്റെ ചിത്രം തിരിച്ചറിയാം; ഈ എഴുത്തിന്റെ ആരംഭം ഇങ്ങനെയാണ്; “ഇന്ത്യക്കര നിയോഗത്തിലുൾപ്പട്ട മലയാളത്തയ്ക്ക് അധിപതി ആയ ജോൺ ഗെറാട്ത്തുപൺ ആകവെക്കു എതിലെര് എഴുത്ത്. പെരുംപടപ്പിൽ സ്വരൂപത്തുംകൽ മൂത്തരാജാവ് തിരുവിള്ളത്തിൽ ഏറ്റെണ്ടും അവസ്ഥ എന്നാൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് പട്ടൻമാരും മാർക്കക്കാരുമായിട്ട് എടച്ചിലുണ്ടായിട്ട് മൂന്നാംകൂറ് രാജാവ് കൊറഞ്ഞൊരിടയ്ക്ക് എറണാകുളത്ത് എഴുന്നെള്ളി പാർത്തിട്ട് മുന്നൂറ്റി ചില്ലാനം ആളുകളെ കല്പിച്ചിട്ട് ആയുധവും വടിയും കൊണ്ട് ചെന്ന് പറമ്പിലും പുരയിലും കടന്നിട്ട് ഏറിയൊരു നാശം വരുത്തുകയും ചെയ്തു. തെങ്ങായും ഇടിയിച്ച് വാഴയും കൊടിയും വെട്ടി പെണ്ണുംപിള്ളയും കിടാങ്ങളെയും വീട്ടിൽനിന്ന് ഓടിപ്പിക്കയും അവിടെ ഉണ്ടായ കൊഴിയും താറാവും പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയതു കൂടാത കണ്ട് ഏറിയൊരു പരുക്കകളൊക്കയും മാർക്കക്കാരരൊട് ചെയ്കയും ചെയ്തു.” (Series 1 N0 375/46 List LXII, Dated 1 – 4 -1784) ഈ ഉള്ളടക്കത്തില്‍ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാവുന്നത് കമ്പനിയുടെ ആളുകളിലുള്‍പ്പെടുന്ന ലത്തീന്‍ ക്രിസ്ത്യാനികളില്‍ ഒരുവന്റെ പുരയിടത്തില്‍ മൂന്നാംകൂറ് രാജാവ് മുന്നൂറോളം ആയുധധാരികളോടൊത്തു ചെന്ന് അതിക്രമം കാണിച്ചു എന്നാണ്. ഇതിനു കാരണമാകട്ടെ എറണാകുളത്ത് പട്ടന്‍മാരും ലത്തീന്‍ ക്രിസ്ത്യാനികളും തമ്മിലുണ്ടായ അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങളാണ്. ശക്തന്‍ ഡച്ച് ഈസ്റ്റിന്ത്യാകമ്പനിയുടെ കൂടി അനുവാദത്താല്‍ കൊ.വ.944ല്‍ രാജ്യഭാരം ആരംഭിച്ചതാണന്നും ഓര്‍ക്കാവുന്നതാണ്. ഇവിടെ മനസ്സിലാക്കാവുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുത മൈസൂര്‍ അധികാികള്‍ക്ക് കപ്പം കൊടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. കൊച്ചി രാജാവിന് തന്റെ പരിധിക്കകത്തുള്ള ഇടങ്ങളില്‍ നിന്ന് നികുതി ഈടാക്കിയേ ഇത് കൊടുക്കാനാകൂ. അപ്പോള്‍ സി.ഇ.1663 ലെ ഡച്ചുമായുള്ള ഉടമ്പടി പ്രകാരം ക്രിസ്ത്യാനികളായവരില്‍ നിന്നും നികുതി പിരിച്ചില്ലെങ്കില്‍ കാര്യങ്ങളവാളത്തിലാകും അതൊഴിവാക്കാന്‍ ശക്തന്‍ രാജ്യത്തെ നയങ്ങളില്‍ മുന്‍നടപ്പുകളില്‍ മാറ്റം വരുത്താന്‍ ശ്രമിക്കുകയാണ്.
മൈസൂര്‍ സുല്‍ത്താന്മാരുടെ കാലത്ത് ഡച്ച് കേരളത്തില്‍ ഒരു ശക്തിയുള്ള സംവിധാനമായി നിലനില്ക്കുന്നില്ല. അതിനാല്‍ തിരുവിതാംകൂര്‍ ആദ്യവും കൊച്ചി പിന്നീടും  ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാകമ്പനിയിലേക്ക് അടുക്കുന്നത് കാണാനാകും.മൈസൂര്‍ സുല്‍ത്താന്മരാകട്ടെ കേരളം ആകെ തങ്ങള്‍ക്ക് കീഴമര്‍ത്താന്‍ ആഗ്രഹിച്ചു. കൊല്ലവര്‍ഷം 952ല്‍ നവാബ് ഹൈദരാലി തനിക്ക് കൊച്ചിയ‍ില്‍ നിന്നും എളങ്ങളൂര്‍ സ്വരൂപിയായ കൊടുങ്ങല്ലൂരില്‍ നിന്നും ഒന്നിച്ച് കിട്ടേണ്ടുന്ന കപ്പം സംബന്ധിച്ച് കൊല്ലവര്‍ഷം 952കന്നി 8ന് രാജാവിന് കത്തയച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ കത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം പരിശോധിക്കാം: “തൊഷെഖാനുക്കു പെരിയവരാഹന്‍ ഒരുലക്ഷം വരാഹനും കൊമ്പുള്ള ആന നാലും സഹഒപ്പിക്കിറൊമെങ്കിറതാഹ ബഹുവിധത്തിലെ ശൊല്ലിക്കൊണ്ട് ഒപ്പിക്കൊണ്ടപടിയിനാലെ അതേവരെക്കു സംവതിച്ചു കൊച്ചി കൊടുങ്ങല്ലൂരു സഹിതമായി ദുര്‍മ്മുഖവര്‍ഷംവരെയ്ക്കും പെരിയ വരാഹന്‍ ഒരുലക്ഷം വരാഹനും കൊമ്പുപെരിയ ആന നാലും സഹ നിഗതി ശെയ്യിപ്പിച്ചിരിക്കിറപടിയിനാലെ ഇന്ത വഹ ഖണ്ടണിപ്പണവും കൊണ്ടുവരികറുതുക്കു മിരഫ്ത്തനല്ലി ഹജ്ജൂരിലെ ഇരുന്തുകൊണ്ടു ഈശ്വരയ്യന്‍ കൊച്ചിക്കു സാകിവന്തിരിക്കിറപടിയിനാലെ ഇവനോടു കൂടവെ പെരിയവരാഹന്‍ ഒരു ലക്ഷവും ആന നാലും സഹശീഘ്രത്തിലെ സാഗിവിച്ച് അനുപ്പിവിക്കവും മുന്നേ ഹേവിളംബവര്‍ഷം ആരഭ്യവര്‍ഷം ഒന്നിക്കു പെരിയവരാഹന്‍ 30,000 വരാഹന്‍ പ്രകാരത്തിക്കു ഖണ്ടണിനിഗതി ശെയ് വിച്ചിരിക്കറ പടിയിനാലെ ഇന്ത നിഗതി പ്രകാരത്തിക്കു വര്‍ഷം പ്രതിയും പണം അടച്ചുകൊടുത്തു ശീമസകവിള ചെയ്തുകൊണ്ടു സുഖത്തിലെ ഇരിക്കവും.” (കെ.പി.പദ്മനാഭമേനോന്‍: 2022, പുറം-604) സി.ഇ. 1776 ല്‍ ഒരുലക്ഷം ആദ്യവും പിന്നീട് വര്‍ഷാവര്‍ഷം 30,000 വലിയവരാഹനും നവാബിന് നല്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് അന്നോളമുള്ള കൊച്ചിയില്‍ പതിവില്ലാത്ത ചെലവാണ്. ഇതുവരെ കച്ചവടത്തില്‍ ഡച്ച് കമ്പനിയുടെ അപ്രമാദിത്തവും അധികാരത്തിലും ഭൂമിയിലും സാമൂതിരിയുടേയും തൃപ്പാപ്പില്‍സ്വരൂപികളായതിരുവിതാംകൂറിന്റെയും ഇടപെടലുകളും പിടിച്ചെടുക്കലും താവഴിത്തര്‍ക്കങ്ങളുമേ പരിചിതമായുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ഇതാനാല്‍ത്തന്നെയാണ് കൊല്ലവര്‍ഷം 944ല്‍ രാജ്യഭാരമേറ്റ് 951ല്‍ വലിയതമ്പുരാന്‍ മരിച്ചപ്പോള്‍ രണ്ടാമനായ തിരുമൂപ്പ് രാജ്യഭാരമേല്‍ക്കാതെ ശക്തനെത്തന്നെ തുടരാന്‍ അനുവദിച്ചത്.
കച്ചവടത്തിലൂടെ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടാനുള്ള നീക്കം നടത്താനായത് സാമ്പത്തികമായ ഞെരുക്കം കുറക്കുന്നതിന് ശക്തന്‍ തമ്പുരാനെ സഹായിച്ചു. അദ്ദേഹം കപ്പലുകള്‍ പണിയിക്കുകയും മുളകടക്കമുള്ള ചരക്കുകള്‍ കയറ്റിയയക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഘട്ടത്തില്‍ മുസ്ലീം വിഭാഗക്കാരെ ശരിയായ രീതിയില്‍ ഉപയോഗിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞെന്നതും സ്പഷ്ടമാണ്. കപ്പലുകളില്‍ പ്രധാനി അഥവാ ക്യാപ്റ്റന്‍മാര്‍ മാപ്പിളമാരായിരുന്നു. കൊല്ലവര്‍ഷം 966 ല്‍ ശക്തന്‍ തമ്പുരാന്‍ ശരിക്കും വലിയതമ്പുരാനായി അരിയിട്ടുവാഴ്ച നടത്തി മട്ടാഞ്ചേരി കോവിലകത്തേക്ക് എഴുന്നള്ളുമ്പോള്‍ കൊച്ചങ്ങാടിയിലെ മൂന്നുതെരുവിലെ മാപ്പിളമാര്‍ അദ്ദേഹത്തിന് അകമ്പടി സേവിച്ചു. ഈ മാപ്പിളമാര്‍ക്ക് അത്തച്ചമയമെന്ന ഓണാഘോഷത്തിലും പങ്കെടുക്കാനാകുമായിരുന്നു എന്നും അവര്‍ക്ക് സംഭാവന ലഭിച്ചിരുന്നു എന്നും ശക്തന്‍ തമ്പുരാന്‍ എന്ന പുസ്തകത്തില്‍ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് (പുത്തേഴത്ത് രാമമേനോന്‍: 2023, പുറം-135).
സി.ഇ. 1782 ല്‍ ഹൈദരാലി മരിച്ചതിനുശേഷം ടിപ്പുസുല്‍ത്താന്‍ കേരളത്തിലെത്തി. ഈ ഘട്ടത്തിലും സൗഹാര്‍ദ്ദപരമായി മുന്നോട്ടുപോകാന്‍ കൊച്ചി ശ്രമിച്ചു. ഒപ്പം തന്നെ തിരുവിതാംകൂറുമായുള്ള ബന്ധവും ദൃഢപ്പെട്ടുവന്നു. ഇത് അത്ര നിസ്സാരമായിരുന്നില്ല. ടിപ്പുവിന് ഏത് വിധേനയും തിരുവിതാംകൂറിനെക്കൂടി കീഴ്പ്പെടുത്തി ഈ ഭൂമേഖല അടക്കി നിര്‍ത്തണമെന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിരുവിതാംകൂറിനെ ആക്രമിക്കാന്‍ ടിപ്പുവിന് ഒരു കാരണം വേണമായിരുന്നു. തന്റെ പിതാവിന്റെ കാലം മുതല്‍ക്കുതന്നെ കപ്പം തന്ന് വിധേയത്തമുള്ള കൊച്ചിയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങള്‍ തിരുവിതാംകൂര്‍ കയ്യടിക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നെന്ന് ടിപ്പു മനസ്സിലാക്കി. കൊച്ചി ഇത് തിരിച്ചാവശ്യപ്പെടണം. തിരികെ ലഭിക്കാത്തപക്ഷം തിരുവിതാംകൂറിനെ ആക്രമിക്കാം. ഇതിനിടയില്‍ ടിപ്പു പാലക്കാട്ട് കോട്ടയിലേക്ക് ശക്തന്‍ തമ്പുരാനെ വിളിപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹം എത്താന്‍ വൈകിയത് തിരുവിതാംകൂറിന് വിവരങ്ങള്‍ കൈമാറിയതിനാലാണോ എന്ന് ടിപ്പുസുല്‍ത്താന്‍ ശങ്കിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ശക്തനുമായി രമ്യതയില്‍ത്തന്നെയാണ് ടിപ്പു സഹവര്‍ത്തിച്ചത്. അതിനൊരു കാരണം മുടക്കമില്ലാത്ത കപ്പവും ഹൈദരാലിയുടെ കാലം മുതല്‍ക്കേയുള്ള അടുപ്പവുമാണ്.
മൈസൂരില്‍ ബ്രിട്ടീഷുമായുള്ള നിരന്തരസംഘര്‍ഷങ്ങളില്‍ ടിപ്പുസുല്‍ത്താന്റെ ശക്തിക്ഷയം കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാനും സുരക്ഷിത മാര്‍ഗ്ഗത്തിലേക്ക് നീങ്ങാനും കൊച്ചിക്കായി. മലബാര്‍ പൂര്‍ണ്ണമായും ടിപ്പുവിന്റെ പരാജയത്തോടെ ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാകമ്പനിക്ക് സ്വന്തമായി. ഈ ഘട്ടത്തില്‍ ശക്തന്‍ നടത്തിയ രണ്ട് നീക്കങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധേയങ്ങളാണ്. ഒന്നാമത്തേത് മൈസൂരുമായി സഖ്യത്തിലാകാനുണ്ടായ കാരണങ്ങളും മറ്റും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഡച്ച് ഈസ്റ്റിന്ത്യാകമ്പനി ഗവര്‍ണ്ണര്‍ ജനറലിനയച്ച കത്താണ്. സുദീര്‍ഘമാണീ കത്ത്. ഒരു ചെറുകച്ചവട കമ്പനിമാത്രമായി ഡച്ചപ്പോഴേക്കും ശുഷ്കിച്ചിരുന്നെങ്കിലും തന്റെ പൂര്‍വ്വികന്മാരായി ഡച്ചിന് നല്കിവന്നിരുന്ന മര്യാദയെ അദ്ദേഹവും നിലനിര്‍ത്തുന്നു.
ഈ കത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗത്ത് ഹൈദരാലിയുമായി കപ്പം കൊടുത്ത് ചങ്ങാത്തം നേടിയെടുത്തതിന്റെ കാരണങ്ങള്‍ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിപ്രകാരമാണ്; “അരുളിച്ചെയ്ത് എത്രയും കീര്‍ത്തി ബഹുമാനപ്പെട്ട ബത്താവിലെ ഗൗര്‍ണ്ണദോരു ജനരാല്‍ക്കു എന്നാല്‍, ഹൈദര്‍നവാബു ബലത്തോടുകൂടി മലയാളത്തില്‍ വന്നു പലരാജാക്കന്മാരുടെ രാജ്യങ്ങളും ഒതുക്കി നമ്മുടെ രാജ്യവും ഒതുക്കത്തക്കവണ്ണം പാളയം നമ്മുടെ രാജ്യത്തും കടത്തി ഇട്ടതിന്റെ ശേഷം അക്കാലം കൊച്ചിയില്‍ കോട്ടയില്‍ വാഴുന്ന എതിരേലരുമായിട്ടും തൃപ്പാപ്പി സ്വരൂപത്തുങ്കല്‍ രാജാവുമായിട്ടും ഈ വന്നിരിക്കുന്ന ഗുണദോഷംകൊണ്ടു വിചാരിച്ചാറെ, ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥക്കു ദ്രവ്യം കൊടുത്തിട്ടും രാജ്യം പോകാതെ നിലനില്ക്കണമെന്നും, പിന്നത്തതില്‍ വേണ്ടും പ്രകാരം വിചാരിച്ചുകൊള്ളാമല്ലൊ എന്നും എതിലേരും തൃപ്പാപ്പി സ്വരൂപത്തിങ്കല്‍ രാജാവും പറകകൊണ്ടു നവാബായിട്ടും സമാധാനം ചെയ്തു കാലത്താല്‍ ദ്രവ്യവും കൊടുത്തു നാം നിലനിന്നുവരുന്ന അവസ്ഥയും ബഹുമാനപ്പെട്ട കുമ്പഞ്ഞിയുടെ ചേറ്റുവാ മണപ്പുറം കോട്ടയും ഒതുക്കിയിരിക്കുന്ന പ്രകാരങ്ങളും ബോധിച്ചല്ലോ ഇരിക്കുന്നു.” (കെ.പി.പദ്മനാഭമേനോന്‍: 2022, പുറം-628)
ബറ്റാവിയയിലെ ഗവര്‍ണ്ണര്‍ ജനറല്‍ക്കായുള്ള കത്തില്‍ താന്‍ കൊച്ചി കോട്ടയിലെ അന്നത്തെ അധികാരി എതിലേരുടെയും തിരുവിതാംകൂര്‍ രാജാവായ തൃപ്പാപ്പൂര്‍ സ്വരൂപത്തിലെ സുഹൃത്തിന്റെയും അഭിപ്രായം കൂടി പരിഗണിച്ചാണ് നവാബ് ഹൈദരാലിയുമായി ദ്രവ്യം അഥവാ പണം കൊടുത്തും രാജ്യം പോകാതെ നിലനിര്‍ത്തിയതെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ നില കത്തയക്കുന്ന സി.ഇ. 1789 ലും തുടരുന്നു. കുമ്പഞ്ഞിയുടെ അഥവാ കമ്പനിയുടെ നില അത്ര ഭദ്രമല്ലെന്ന് തനിക്കറിയാമെന്ന് ചേറ്റുവയിലെ കോട്ട ഇപ്പോള്‍ മൈസൂരിന്റെ അധീനത്തിലാണെന്ന സൂചനയില്‍ നിന്നും വ്യക്തമാകുന്നു. ഹൈദര്‍ നവാബിന്റെ മരണശേഷം മകനായ ടിപ്പു സുല്‍ത്താന്‍ ബാദ്ഷാ എന്ന പദവിയോടെ നിരവധി രാജ്യങ്ങള്‍ കീഴടക്കി വാഴുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹം കൊച്ചി രാജാവിനെ പാലക്കാട്ട് കോട്ടയിലേക്ക് ചില വിവരങ്ങളറിയാന്‍ വിളിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഈ കൂടിക്കാഴ്ച ടിപ്പുവും ശക്തനും തമ്മില്‍ പാലക്കാട് കോട്ടയില്‍ വെച്ചാണ് നടന്നത്. ഇതില്‍ നിന്നും തിരുവിതാംകൂറിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള പദ്ധതി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഇക്കാര്യങ്ങള്‍ ബോധിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നു; “ടിപ്പുബാര്‍ച്ഛാ അറുപതിനായിരം പുരുഷാന്തരത്തോളം കൊണ്ടു ഇങ്ങോട്ടേക്കു വന്നതു നെടുംകോട്ടകളും കൊടുങ്ങല്ലൂരു കോട്ടയുടേയും ഉറപ്പുകള്‍ കണ്ട് ഇതിന്മണ്ണം ഉണ്ടായിരിക്കുമെന്ന് ബാര്‍ച്ഛാ ഗ്രഹിക്കകൊണ്ട് തിരിച്ചു അങ്ങോട്ടക്കു പോകയും ചെയ്തു. വേനല്‍ പിറന്നാല്‍ ഏറിയ ബലത്തോടും വരുമെന്നും പാലക്കാട്ടുശ്ശേരി നമുക്കു വിശ്വാസമുള്ള ഒരു ആള് പറകയും ചെയ്തു. നാം ബഹുമാനപ്പെട്ട കുമ്പഞ്ഞിയെ വിശ്വസിച്ചു നടന്നുവരുന്ന അവസ്ഥയും നമുക്ക് വന്നിരിക്കുന്ന ഛേദങ്ങളും വൈഷമ്യങ്ങളും പല സംഗതിക്കലും നാം എഴുതിക്കൊടുത്തയച്ചിരിക്കകൊണ്ട് ബോധിച്ചല്ലൊ ഇരിക്കുന്നു. ഇപ്പോള്‍ കൊച്ചിക്കോട്ടയില്‍ വാഴുന്ന എതിരേലരുടെ ബുദ്ധിശക്തികൊണ്ടും ഉപായങ്ങള്‍കൊണ്ടും അവസ്ഥപോലെയുള്ള സഹായങ്ങള്‍ നമുക്കു ചെയ്തുവരികകൊണ്ടും അത്രെ ഒരു പ്രകാരത്തില്‍ നിലനിന്നുകഴിയുന്നത്. ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥക്കു ബഹുമാനപ്പെട്ട കുമ്പഞ്ഞിന്റെ ബലം തികച്ചിലായിട്ടു വരാഞ്ഞാല്‍ നിലനിന്നു കഴികയില്ലന്നത്രേ നമുക്കു തോന്നുന്നത്. എന്നുവരുമ്പോള്‍ ബഹുമാനപ്പെട്ട കുമ്പഞ്ഞിക്ക് മലയാളത്തില്‍ സ്ഥലങ്ങള്‍ പോകേണ്ടിവരുമല്ലോ. കുമ്പഞ്ഞിയും രണ്ടുസ്വരൂപവും ഗുണദോഷം ഒന്നായിച്ചേര്‍ന്നു വരികകൊണ്ട് കുമ്പഞ്ഞിയുടെ ബലം തികഞ്ഞു എത്തിക്കഴിഞ്ഞാല്‍ എല്ലാവരും കൂടി പ്രയത്നം ചെയ്യുമ്പോള്‍ ശത്രുവിന്റെ അമര്‍ച്ച വരികയും ചെയ്യുമല്ലൊ.” (കെ.പി.പദ്മനാഭമേനോന്‍: 2022, പുറം-628, 629) ഇതില്‍ നിന്നും ഡച്ച് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ അക്കാലത്തെ അവസ്ഥ വ്യക്തമാണ്. ടിപ്പു നിലവില്‍ കാലാവസ്ഥ മോശമായതിനാല്‍ തിരിച്ചുപോയി. അതു കോട്ടകളുടെ ബലം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടു കൂടിയാണ്. വേനലില്‍ കൂടുതല്‍ ശക്തമായി തിരിച്ചുവന്നാല്‍ കമ്പനിക്കും നഷ്ടങ്ങളുണ്ടാവും. ഇതൊഴിവാക്കാന്‍ കൊച്ചിയും തിരുവിതാംകൂറും ഡച്ച് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയും ഒന്നിച്ചുനിന്ന് ശത്രുവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തണമെന്നും അതിന് ബറ്റാവിയയില്‍ നിന്നും കൂടുതല്‍ സൈന്യത്തെ അയപ്പിക്കണമെന്നുമാണ് കൊച്ചി രാജാവിന്റെ താല്പര്യം. എന്നാല്‍ നിലവിലതിനുള്ള ശേഷി കമ്പനിക്കില്ലെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ബോധ്യവുമുണ്ട്. ഇതോടൊപ്പമാണ് രണ്ടാമത്തെ കാര്യം സംഭവിക്കുന്നത്. സി.ഇ. 1784 ല്‍ തിരുവിതാംകൂര്‍ ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയുമായി ഒരു കരാറില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതു പ്രകാരം തിരുവിതാംകൂര്‍ ഇംഗ്ലീഷിന്റെ ബന്ധുവാണ്. അപ്രകാരമുള്ള തിരുവിതാംകൂറിനെ ആക്രമിക്കരുതെന്ന് കാണിച്ച് ഇംഗ്ലീഷും സുല്‍ത്താനും തമ്മില്‍ സി.ഇ. 1789ല്‍ കത്തിടപാടുണ്ടായി. സുല്‍ത്താന്‍ തിരുവിതാംകൂറിനെതിരെ നീങ്ങില്ലെന്നു ഇംഗ്ലീഷിനെ അറിയിച്ചെങ്കിലും തിരുവിതാംകൂര്‍ രാജാവ് ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയോട് സൈനികസഹായം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതനുസരിച്ചാണ് മിസ്റ്റര്‍ പൗണി എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയിലെ സിവില്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനും സൈന്യത്തോടൊപ്പം തിരുവിതാംകൂറില്‍ എത്തുന്നത്. സുല്‍ത്താന്‍ തിരുവിതാംകൂറിനെ ആക്രമിക്കുമെന്നത് ഉറപ്പായിരുന്നു. ഇതിനായി കൊച്ചിയുമായുള്ള ബന്ധം ഉപയോഗിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശക്തന്‍ തന്ത്രപരമായി ഒഴിഞ്ഞുമാറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. സി.ഇ. 1789 ഒക്ടോബറില്‍ ടിപ്പുസുല്‍ത്താന്‍ കോയമ്പത്തൂര്‍ നിന്നും സൈന്യവുമായി പുറപ്പെട്ടു. നവംബറില്‍ കൊച്ചി രാജ്യത്ത് പ്രവേശിച്ചു. ഡിസംബര്‍ 14ന് സൈന്യം തൃശ്ശൂരെത്തുകയും 24ന് തലക്കാട് എന്നയിടത്ത് പാളയമടിക്കുകയും ചെയ്തു. 28ന് നെടുങ്കോട്ട ആക്രമിക്കാനാരംഭിച്ചു. 29ന് കോട്ടക്കകത്ത് പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും ശക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടലുണ്ടായി. ടിപ്പുവിന് കിടങ്ങില്‍ വീണ് കാലിന് പരിക്കേല്‍ക്കുകയും ഈ നീക്കം പരാജയപ്പെടുകയുമുണ്ടായി. എന്നാല്‍ കുപിതനായ ടിപ്പുസുല്‍ത്താന്‍ തിരിച്ചടിക്കാന്‍ ആഗ്രഹിച്ചു സി.ഇ.1790 മുതല്‍ ഇതിനുള്ള നീക്കങ്ങളുണ്ടായി. സംഘര്‍ഷഭരിതമായിരുന്നു ഇക്കാലം. ടിപ്പു കൊടുങ്ങല്ലൂര്‍ കോട്ട ആക്രമിച്ചപ്പോള്‍ കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകളെ തിരുവിതാംകൂറിലേക്കയക്കുമെന്ന് അറിയിച്ച് കൊച്ചി രാജാവ് തിരുവിതാംകൂറിന് കത്തെഴുതി. സുല്‍ത്താനും സൈന്യവും ആലുവ വരെ മുന്നേറി. പെരിയാറിലെ വെള്ളപ്പൊക്കം കാരണവും ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാകമ്പനിയുടെ മൈസൂര്‍ ആക്രമണം കാരണവും ടിപ്പുവിന് തിരിച്ച് പോകേണ്ടി വന്നു. സി.ഇ.1790ല്‍ കൊച്ചിയിലെ വലിയതമ്പുരാന്‍ വസൂരിബാധിതനായി മരണപ്പെടുകയും ശക്തന്‍ മുറപ്രകാരം വലിയതമ്പുരാനായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. കൊ.വ. 965 കര്‍ക്കടകം 32നായിരുന്നു ഈ മരണം.
സി.ഇ. 1790 ആഗസ്റ്റ് 15 ന് ശക്തന്‍ രാജാവായിത്തീര്‍ന്നു. ആഗസ്റ്റ് 18ന് അദ്ദേഹം സുല്‍ത്താന്റെ മേല്‍ക്കോയ്മ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാകമ്പനിയുടെ മേല്‍ക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കുന്ന വിവരം മിസ്റ്റര്‍ പൗണിയെ അറിയിച്ചു. യഥാര്‍ഥത്തില്‍ ഇതിനായുള്ള നീക്കം സി.1789ല്‍ പൗണി തിരുവിതാംകൂറില്‍ എത്തിയ സമയത്ത് തന്നെ ആരംഭിച്ചിരുന്നു. 1792 മാര്‍ച്ച് 18ന് ടിപ്പു സുല്‍ത്താനും ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്ററിന്ത്യാ കമ്പനിയും ഏര്‍പ്പെട്ട കരാര്‍ പ്രകാരം മലബാര്‍ കമ്പനിക്കധീനമായി. എന്നാല്‍ സി.ഇ. 1791 ഫെബ്രുവരി 2 ന് മദ്രാസിലെ കൗണ്‍സിലിന്റെ അംഗീകാരത്തോടെ പൗണി കരാര്‍ എന്നറിയപ്പെട്ട ഇംഗ്ലീഷും കൊച്ചിയും തമ്മിലുള്ള പ്രഥമ കരാര്‍ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ കരാര്‍ പ്രകാരം കൊച്ചിക്ക് വലിയ വിഷമങ്ങള്‍ ഒഴിഞ്ഞു കിട്ടി. ശക്തന്റെ നയതന്തരജ്ഞതയാണിതിന് കാരണമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ സംബന്ധിച്ച വിവരണം പരിശോധിക്കാം; രണ്ടാം വകുപ്പില്‍ ടിപ്പുവില്‍ നിന്നും സ്വതന്ത്രനാകുന്നതിനുള്ള സഹായവും ബലമായി സുല്‍ത്താന്‍ കൈയടക്കിവെച്ച പ്രദേശങ്ങള്‍ വീണ്ടെടുത്ത് കൊച്ചി രാജാവിനെ ഏല്‍പ്പിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പ് നല്കിയതിനു ശേഷം വകുപ്പ് മൂന്ന് പ്രകാരം എന്ന നാട്ടിലുള്ള കീഴേടങ്ങളായ മുകുന്ദപുരം, കോടശ്ശേരി, മാപ്രാണം, പുതുക്കാട്, നന്തിയേലം എന്നിവയും പറവട്ടാനി എന്ന നാട്ടിലെ കീഴേടങ്ങളായ തൃശ്ശൂര്‍, പറവട്ടാനി, ഊരകം, പെരുമനം, ഏനാമാക്കല്‍, ചിറ്റലപ്പള്ളി എന്നിവയും പാലക്കാട്ടുശ്ശേരി നാട്ടില്‍ തെമ്മലപ്പുറം വടമലപ്പുറം എന്നീ നാടുകള്‍, അവയ്ക്ക് മധ്യേയുള്ള കൊടകരനാടും നാല് ദേശവും ചേറ്റുവാ മണപ്പുറം നാട്ടില്‍ പതിനെട്ടരയാളം, കാര, തൃപ്രയാറ്, കൊടുങ്ങല്ലൂര്‍ ശീമ, തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രം എടത്തുരുത്തി എന്നിവയെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. തുടര്‍ന്ന് നാലാം വകുപ്പ് പ്രകാരം ഈ പ്രദേശങ്ങള്‍ വീണ്ടെടുക്കാന്‍ കമ്പനി രാമവര്‍മ്മ രാജാവിനെ സഹായിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം കമ്പനിയുടെ സാമന്തനായി പരിഗണിക്കുപ്പെടുമെന്നുമുണ്ട്. അതോടൊപ്പം കൊടുക്കേണ്ടുന്ന കപ്പത്തിന്റെ കാര്യവും ഉണ്ട്. വകുപ്പ് മൂന്നില്‍ പറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങള്‍ രാജാവിന്റേതായി മാറുമ്പോള്‍ ആദ്യത്തെ വര്‍ഷം 70,000 രൂപ, രണ്ടാമത്തെ വര്‍ഷം 80,000 രൂപ, മൂന്നാമത്തെ വര്‍ഷം 90,000 രൂപ നാലാമത്തെ വര്‍ഷം 100,000 രൂപയും പിന്നീട് എല്ലാവര്‍ഷവും ഈ 100,000 രൂപയാണ് നല്കേണ്ടത്. ഈ തുകകള്‍ അതത് വര്‍ഷം നാല് ഗഡുക്കളായാണ് അടക്കേണ്ടത്. (കെ.പി.പദ്മനാഭമേനോന്‍: 2022, പുറം-639, 640) ഈ വകുപ്പുകള്‍ കമ്പനിയെ ശക്തന്‍ തമ്പുരാന്‍ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ചതാണെന്ന് പിന്നീട് കമ്പനിതന്നെ വിമര്‍ശനമുന്നയിച്ചു. പക്ഷേ, കരാറിന് കൗണ്‍സിലിന്റെ അംഗീകാരമുള്ളതിനാല്‍ കൊച്ചിക്കത് ആശ്വാസമായിരുന്നു.
ഈ കരാറിലെ എട്ടാമത്തെ വകുപ്പ് മേല്‍ സൂചിപ്പിച്ച വകുപ്പുകളെ സാധൂകരിക്കുന്നതായിരുന്നുl; “8. രാമവര്‍മ്മ രാജാവു സുസ്ഥിരമായും ഇടറിച്ച കൂടാതെയും കമ്പനിയെ വിശ്വസിച്ചും കമ്പനിയുടെ മേല്‍ക്കോയ്മയെ സമ്മതിച്ചും വര്‍ത്തിക്കുമെന്ന കാരണത്താല്‍, കമ്പനിയില്‍ നിന്നും രാജാവിനോടു മുന്‍ പറഞ്ഞതല്ലാതെ കൂടുതലായി യാതൊരു സംഖ്യയും അവകാശപ്പെടുകയോ ആവശ്യപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതല്ല. കമ്പനിയില്‍ നിന്ന് കമ്പനിയുടെ സാമന്തന്മാര്‍ക്കു നല്‍കുന്ന സകല രക്ഷകളും രാജാവിനു നല്‍കുന്നതുമായിരിക്കും.” (പുത്തേഴത്ത് രാമമേനോന്‍: 2023, പുറം-143, 144)
തുടര്‍ന്ന്  സി.ഇ.1795 ആയപ്പോള്‍ ഡച്ചിന് കൊച്ചി വിട്ട് പോകേണ്ടിവന്നു. അതോടെ ബ്രിട്ടീഷ് ആധിപത്യം മറ്റൊരു തലത്തിലേക്കുയര്‍ന്നു. തുടര്‍ന്നും ഒരു വ്യാഴവട്ടത്തോളം കാലം തന്റെ മരണം വരെ ശക്തന്‍ തന്നെയായിരുന്നു കൊച്ചിയിലെ രാജാവ്. കച്ചവടം, കപ്പല്‍ നിര്‍മ്മാണം, കുതിരകളുടെ വിനിയോഗം, സൈന്യത്തിന്റെ നവീകരണം, നികുതി പിരിക്കല്‍ എന്നിങ്ങനെ ഒരു നാട്ടുരാജ്യമെന്ന നിലയില്‍ കൊച്ചിയെ സുരക്ഷിതമാക്കാനും ആഭ്യന്തരവും ബാഹ്യവുമായ സംഘര്‍ഷങ്ങളെ ചെറുക്കാന്‍ പുതുസഖ്യങ്ങളും കനത്ത തീരുമാനങ്ങളുമെടുക്കാനും ശക്തന്‍ തമ്പുരാന് സാധിച്ചു.
സഹായക ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍

1. കൊച്ചി രാജ്യ ചരിത്രം, കെ.പി.പദ്മനാഭമേനോന്‍, മാതൃഭൂമി ബുക്സ്, കോഴിക്കോട്, പതിപ്പ് 4, 2022.

2. കൊച്ചി രാജ്യചരിത്രം പുരാരേഖകളിലൂടെ, വേലായുധന്‍ പണിക്കശ്ശേരി, ഡി.സി.ബുക്സ്, കോട്ടയം, 2022.

3. പെരുമ്പടപ്പ് ഗ്രന്ഥവരി, എഡി. എസ്. റെയ്മനണ്‍, കേരള സംസ്ഥാന പുരാരേഖ വകുപ്പ്, തിരുവനന്തപുരം, പതിപ്പ് 3, 2005.

4. ശക്തന്‍ തമ്പുരാന്‍, പുത്തേഴത്ത് രാമമേനോന്‍, മാതൃഭൂമി ബുക്സ്, കോഴിക്കോട്, പതിപ്പ് 3, 2023.

5. ശക്തന്‍ തമ്പുരാന്‍ തിരഞഞ്ഞെടുത്ത ഭരണരേഖകള്‍, എഡി. ജെ. രജികുമാര്‍, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ആര്‍ക്കൈവ്സ് ബുള്ളറ്റിന്‍, കേരള സംസ്ഥാന പുരാരേഖ വകുപ്പ്, തിരുവനന്തപുരം, പതിപ്പ് 2, 2010.

3

jnanabhasha.com

ലക്ഷ്മി ആർ. ശേഖർ
Published: 10 October 2025 കവര്‍‌സ്റ്റോറി

ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനം: സാമൂഹിക ജനാധിപത്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര

ഡോ. ഭീംറാവു റാംജി അംബേദ്കർ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടനാ ശിൽപി എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, സാമൂഹിക ജനാധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി നിലവിലുള്ള സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളെ സമൂലമായി ചോദ്യം ചെയ്ത ഒരു തത്വചിന്തകൻ എന്ന നിലയിലും പ്രസക്തനാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങൾ കേവലം ഭരണകൂടത്തെയും നിയമങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള വിശകലനങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മറിച്ച്, സ്വാതന്ത്ര്യം (Liberty), സമത്വം (Equality), സാഹോദര്യം (Fraternity) എന്നീ ആദർശങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ക്രമം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ബഹുമുഖമായ ഒരു വിപ്ലവ ദർശനമാണത്. അംബേദ്കറിൻ്റെ ദർശനത്തിൽ, നിയമപരവും സാമ്പത്തികപരവുമായ ജനാധിപത്യം, സാമൂഹിക ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ നേർരേഖയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.
അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനത്തെ അഞ്ച് പ്രധാന ഭാഗമായി തിരിക്കാം. സാമൂഹിക അടിത്തറ (ജാതി നിർമ്മാർജ്ജനം), രാഷ്ട്രീയഘടന (ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യം), സാമ്പത്തിക സങ്കല്പം (സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസം), നിയമപരമായ പരിഷ്കരണം (ഹിന്ദു കോഡ് ബില്ലും UCC യും), ധാർമ്മിക വിപ്ലവം (ബുദ്ധമതം).

​I. സൈദ്ധാന്തിക അടിത്തറ: ജാതിയും സാമൂഹിക വിപ്ലവവും
​അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ചിന്തയുടെ പ്രാരംഭവും അടിസ്ഥാനപരവുമായ വിഷയം ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ നിർമ്മാർജ്ജനമായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, നിയമം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്ന കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്ക് ജാതിയുടെ വിമർശനാത്മകമായ വിശകലനമാണ് അടിസ്ഥാനമായത്. സാമൂഹിക അടിത്തറയിലെ അസമത്വം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം കാലം, രാഷ്ട്രീയമോ സാമ്പത്തികമോ ആയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ അർത്ഥശൂന്യമായിരിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു.
​’ജാതിയുടെ നിർമ്മാർജ്ജനം’ (Annihilation of Caste) എന്ന തൻ്റെ കൃതിയിൽ അംബേദ്കർ, ഹിന്ദു സാമൂഹിക ക്രമത്തിൻ്റെ അടിത്തറയെ തകർക്കുന്ന വിമർശനങ്ങളാണ് മുന്നോട്ട് വെച്ചത്. ജാതിയെ കേവലം തൊഴിൽ വിഭജനമായി അംഗീകരിക്കുന്ന പരമ്പരാഗത വാദങ്ങളെ അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും നിരാകരിച്ചു. ജാതി എന്നത് തൊഴിൽ വിഭജനമല്ല, മറിച്ച് തൊഴിലാളികളുടെ വിഭജനമാണ് എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഒരു ജാതി എന്നാൽ, അത് പരസ്പരം പ്രവേശനമില്ലാത്ത ഒരു ‘അടച്ചുകെട്ടപ്പെട്ട വർഗ്ഗമാണ്’ (An Enclosed Class) എന്ന് അദ്ദേഹം നിർവചിച്ചു. ബ്രാഹ്മണർ ആദ്യം സ്വയം അടച്ചുപൂട്ടുകയും പിന്നീട് മറ്റുള്ളവരെ അതിന് നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നൊരു ഊഹവും അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെച്ചു.
​ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ദോഷങ്ങളിലൊന്നായി അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്, അത് ഹിന്ദു സമൂഹത്തിൻ്റെ ധാർമ്മികതയെയും പൊതുബോധത്തെയും (Public Spirit, Charity, and Morality) പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നു എന്നതായിരുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ധാർമ്മികതയും വിവേകവും ഇല്ലാതാവുകയും, ജാതിപരമായ കൂറ് വിശാലമായ ധാർമ്മിക പരിഗണനകൾക്ക് മുകളിൽ നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അസോസിയേറ്റഡ് കോർപ്പറേറ്റ് ജീവിതത്തെ ജാതി സമ്പ്രദായം തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.
​അംബേദ്കർ മുന്നോട്ട് വെച്ച വിപ്ലവത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗം കേവലം ജാതികൾ തമ്മിലുള്ള സഹഭോജനത്തിലോ മിശ്രവിവാഹത്തിലോ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ വേരറുക്കാൻ, ജാതി നിലനിൽക്കുന്നതിന് കാരണമായ മതപരമായ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ (religious notions) നശിപ്പിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗം എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ജാതിയുടെ നിയമപരവും ഭരണഘടനാപരവുമായ നിർമ്മാർജ്ജനം സാധ്യമാക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അതിൻ്റെ സാമൂഹികവും ധാർമ്മികവുമായ അടിത്തറ തകർക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതായത്, ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ, അത് ജാതിയുടെ നൈതിക അടിത്തറയെ തകർക്കണം. ജാതി നിർമ്മാർജ്ജനമാണ് ഭരണഘടനാ ജനാധിപത്യത്തെ സുരക്ഷിതമാക്കുന്ന ഏറ്റവും അടിയന്തിരമായ ലക്ഷ്യം. ജാതിയുടെ വർഗ്ഗ പരവും നൈതികവും അഥവാ സാംസ്കാരികവുമായ ഉള്ളടക്കം മനസിലാക്കിയിരുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് സ്വത്വവാദപരമായ സമീപനമല്ല അംബേദ്കറിനുണ്ടായിരുന്നതെന്നു പറയാം.

​ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള അംബേദ്കറിൻ്റെ വിമർശനം ഗ്രാമ വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നീണ്ടു. മഹാത്മാഗാന്ധിയും അംബേദ്കറും അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, ഗ്രാമങ്ങളോടുള്ള അവരുടെ സമീപനം നേർവിപരീതമായിരുന്നു. ഗാന്ധിജി ഗ്രാമങ്ങളെ ഇന്ത്യയുടെ അടിസ്ഥാന ഭരണ യൂണിറ്റായി (Village Republics) കണ്ടപ്പോൾ, അംബേദ്കർ ഗ്രാമങ്ങളെ ജാതിപരമായ വിവേചനത്തിൻ്റെയും പീഡനത്തിൻ്റെയും കേന്ദ്രമായി നിരാകരിച്ചു. ഗ്രാമങ്ങൾ അടിമത്തത്തിൻ്റെയും പ്രാകൃതത്വത്തിൻ്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചു.
​ജാതി അധിഷ്ഠിത വിവേചനം ഇല്ലാത്ത നഗരങ്ങളിലേക്ക് ജനങ്ങൾ മാറുന്നതിനായി വ്യവസായവൽക്കരണത്തെയും നഗരവൽക്കരണത്തെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായി പിന്തുണച്ചു. ഈ നിലപാട് സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, സാഹോദര്യം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വെച്ചുപുലർത്തിയ വിശ്വാസത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, അംബേദ്കർ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളെ സാമൂഹിക മാറ്റത്തിനുള്ള ഒരു ഉപകരണമായിട്ടാണ് കണ്ടത് എന്നാണ്.
​ഗാന്ധി സമഗ്രതയിൽ (Integration) വിശ്വസിച്ചപ്പോൾ, അംബേദ്കർ സാമൂഹികമായ ഉന്നമനത്തിൽ (Communitarian Upliftment) വിശ്വസിച്ചു.
​II. ഭരണകൂട സങ്കല്പവും ഭരണഘടനാ ദർശനവും
​സാമൂഹിക നീതിയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ആധുനിക ഭരണകൂടം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലായിരുന്നു അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനത്തിൻ്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു. പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ അടിത്തറ, ഇന്ത്യയുടെ സവിശേഷമായ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു.
​ഡോ. അംബേദ്കർ ഭരണഘടനയുടെ രൂപീകരണത്തിൽ മുഖ്യ പങ്ക് വഹിച്ചു. ഭരണഘടനാപരമായ പ്രതിവിധിക്കുള്ള അവകാശം ഉറപ്പാക്കുന്ന ആർട്ടിക്കിൾ 32-നെയാണ് അദ്ദേഹം ഭരണഘടനയുടെ ‘ആത്മാവും ഹൃദയവും’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. “ഈ ഭരണഘടനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ലേഖനം പേരെടുത്ത് പറയാൻ എന്നോട് ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ, എനിക്ക് ആർട്ടിക്കിൾ 32 അല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനെയും പറയാൻ കഴിയില്ല” എന്ന് അദ്ദേഹം ഭരണഘടനാ അസംബ്ലിയിൽ പറഞ്ഞു.
​മൗലികാവകാശങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള പ്രായോഗികമായ മാർഗ്ഗം ഈ ആർട്ടിക്കിൾ നൽകുന്നു. ഈ നിയമപരമായ ഉറപ്പ് ഇല്ലാതെ, മറ്റ് മൗലികാവകാശങ്ങൾ കേവലം കടലാസിലെ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ മാത്രമായി അവശേഷിക്കുമെന്നും, നിയമപരമായ നീതിയുടെ പ്രയോഗക്ഷമതയാണ് രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ നിലനിൽപ്പിൻ്റെ ആധാരം എന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. പൗരന്മാർക്ക് അവരുടെ മൗലികാവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ സുപ്രീം കോടതിയെ നേരിട്ട് സമീപിക്കാനുള്ള സംവിധാനം അദ്ദേഹം ഉറപ്പാക്കി. എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അധികാരികൾക്കെതിരെ മൗലികാവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ പൗരന്മാർക്ക് നേരിട്ട് അധികാരം നൽകുന്ന ഈ നിയമപരമായ ഉപകരണത്തിന് അദ്ദേഹം പ്രാധാന്യം നൽകിയത്, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭരണകൂട സങ്കൽപ്പത്തിലെ ജുഡീഷ്യൽ ആധിപത്യത്തെയും ഭരണകൂടത്തെ സംശയത്തോടെ വീക്ഷിക്കുന്ന സമീപനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഭരണകൂടത്തിന് അധികാരം നൽകുമ്പോഴും, ആ അധികാരം ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതകൾക്കെതിരെ ഭരണഘടനാപരമായ പ്രതിരോധം സ്ഥാപിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹം ചെയ്തത്.
​പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം ഇന്ത്യയിൽ വിജയകരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് ചില സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയപരവുമായ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കണമെന്ന് അംബേദ്കർ വാദിച്ചു. അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ:
​രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ: ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ ഫലപ്രദമായ പ്രവർത്തനത്തിന് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ അനിവാര്യമാണ്.
​ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഭരണം: പ്രതിപക്ഷം ഭരണകൂടത്തെ നിരന്തരം നിരീക്ഷിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഭരണമായി മാറുന്നു.
​നിഷ്പക്ഷ സിവിൽ സർവീസ്: നിഷ്പക്ഷവും രാഷ്ട്രീയരഹിതവുമായ സിവിൽ സർവീസ് ഉറപ്പാക്കണം.
​ഭരണഘടനാപരമായ മര്യാദ: രാഷ്ട്രീയക്കാരും പൗരന്മാരും സത്യസന്ധവും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമായ പെരുമാറ്റം സമൂഹത്തിൽ പാലിക്കണം.
​ന്യൂനപക്ഷ സുരക്ഷ: ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്ക് രാജ്യത്ത് സുരക്ഷിതത്വവും സ്വാതന്ത്ര്യവും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയണം.
​ഇതിലെല്ലാം ഉപരിയായി, ജാതി സമ്പ്രദായം ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ വിജയകരമായ പ്രവർത്തനത്തിന് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള തടസ്സമായി മാറിയേക്കാം എന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സമത്വം (ഒരു വോട്ട്, ഒരു മൂല്യം) സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങളാൽ (ജാതിപരമായ വേർതിരിവ്) അർത്ഥമില്ലാത്തതാക്കി മാറ്റപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന ദീർഘവീക്ഷണമാണ് ഈ മുന്നറിയിപ്പിലൂടെ അദ്ദേഹം നൽകിയത്.
​മർദ്ദിത വർഗ്ഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാതിനിധ്യം അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിൻ്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്നു. അയിത്തജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക നിയോജകമണ്ഡലമെന്ന വാദമായിരുന്നു ഗാന്ധി-അംബേദ്കർ സംവാദത്തിലെ മുഖ്യ വിഷയം. പൂനാ പാക്ടിലൂടെ ഈ ആവശ്യം ദുർബലപ്പെടുത്തപ്പെട്ടെങ്കിലും, പ്രാതിനിധ്യത്തിൻ്റെ വിഷയം ഇന്ത്യയിലെ അയിത്ത ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ മാത്രം പ്രശ്‌നല്ലെന്നും, ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ മർദ്ദിത വർഗ്ഗങ്ങളുടെ പ്രാതിനിധ്യം എല്ലാ ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥകളിലും ആവശ്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ഇത് ഒരു സാർവ്വലൗകിക പ്രശ്‌നമായാണ് അദ്ദേഹം കണ്ടത്.
​നിലവിലെ സംവരണ നയം (റിസർവേഷൻ) നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള സാമൂഹിക അവഗണനയുടെ പ്രതിഫലനമാണ്. ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സമിതിയുടെ അധ്യക്ഷനെന്ന നിലയിൽ സംവരണം പത്തുവർഷത്തേക്ക് പരിമിതപ്പെടുത്തേണ്ടി വന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിരാശ പ്രകടിപ്പിച്ചു. കാരണം, ഭാവിയിൽ അതിൻ്റെ ആവശ്യകത തുടരുമെന്ന ദീർഘവീക്ഷണം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ദീർഘവീക്ഷണം പിന്നീട് പാർലമെൻ്റ് സംവരണം പല തവണ നീട്ടിയതിലൂടെ ശരിയാണെന്ന് തെളിഞ്ഞു.
ഈ താരതമ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നത്, അംബേദ്കറുടെ ചിന്ത യൂറോപ്യൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ചിന്തകളിൽ നിന്നും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ മുഖ്യധാരയിൽ നിന്നും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സ്വതന്ത്ര ദർശനമാണ് എന്നതാണ്.
​III. സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസം: അംബേദ്കറിൻ്റെ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യം
​രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ അതിന് സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ അടിത്തറ ആവശ്യമാണെന്ന് അംബേദ്കർ വിശ്വസിച്ചു. മുതലാളിത്തത്തിൻ്റെ ചൂഷണ സ്വഭാവത്തെ ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് പാർലമെന്ററി മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ സോഷ്യലിസം സ്ഥാപിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്.

​മാർക്സിൻ്റെ സൈദ്ധാന്തിക സംഭാവനകളുടെയും വർഗ്ഗ വിശകലനത്തിൻ്റെയും പ്രാധാന്യം അംബേദ്കർ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, മാർക്സിൻ്റെ ചില നിഗമനങ്ങളെ അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു. തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധിപത്യത്തിൻ്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെ ആയിരിക്കുമെന്നു പുനരാലോചിച്ചു. ‘അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ട വർഗ്ഗം’ എന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞതിലൂടെ, ജാതിക്ക് ഉള്ളിലെ സാമ്പത്തിക ഘടകത്തെയും സാംസ്കാരിക ഘടകത്തെയും അദ്ദേഹം ഉൾക്കൊണ്ടു.
​അംബേദ്കർ വിഭാവനം ചെയ്ത സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ സ്വച്ഛാധിപത്യമില്ലാത്ത സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസമായിരുന്നു (State Socialism with Parliamentary Democracy—not Dictatorship). സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസത്തെ രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ ‘കോശങ്ങളും നാരുകളും’ (fibres) ആയാണ് അദ്ദേഹം കണ്ടത്. ഭരണകൂടത്തെ നിയമനിർമ്മാണത്തിനുള്ള സ്രോതസ്സായി കണ്ടുകൊണ്ട്, നിയമനിർമ്മാണത്തിലൂടെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഘടന സ്ഥാപിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.
​സാമ്പത്തിക സമത്വം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ച പ്രധാന ഘടനകൾ ഇവയാണ്:ഭൂമി ദേശസാൽക്കരണം.(കൃഷിഭൂമി സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയിലായിരിക്കണം.)സംയുക്ത കൃഷി[കൃഷി കൂട്ടായ രീതികളിലൂടെ (Collectivized methods of cultivation) ]നടത്തണം.​വ്യവസായ നിയന്ത്രണം (ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണത്തിനായി പ്രധാന വ്യവസായങ്ങൾ സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയിലായിരിക്കണം.)സാമൂഹിക സുരക്ഷ (ഇൻഷുറൻസ് ദേശസാൽക്കരിച്ച് പൗരന്മാർക്ക് സാമൂഹിക സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കണം.)

​ഈ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമീപനം ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ സാമൂഹിക അധികാര ഘടനയെ തകർത്തു കൊണ്ടുള്ള സാമ്പത്തിക സമത്വത്തിനുള്ള ഉപാധിയായിരുന്നു. ഭൂമി ദേശസാൽക്കരിക്കുന്നത്, ജാതിപരമായ അധികാര ഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനമായ ഗ്രാമീണ ഭൂവുടമസ്ഥതയുടെ അധികാരത്തെ നേരിട്ട് ഇല്ലാതാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടു. നിയമത്തെ സാമൂഹിക മാറ്റത്തിനുള്ള നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഉപകരണമായി അദ്ദേഹം കണ്ടു. അംബേദ്കറുടെ സോഷ്യലിസം സാമൂഹിക സമത്വത്തിന് ഊന്നൽ നൽകുന്ന ഒരു വിപ്ലവാത്മക സോഷ്യൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് മോഡലായി നിലകൊള്ളുന്നു.
​IV. നിയമ പരിഷ്കരണത്തിലൂടെയുള്ള സാമൂഹിക നീതി

​നിയമമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ, സാമൂഹിക നീതി നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കേണ്ടതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം അംബേദ്കർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പ്രത്യേകിച്ച്, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളും സമുദായങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നിയമപരമായ സമത്വവും അദ്ദേഹത്തിന് പ്രധാനമായിരുന്നു.
​അംബേദ്കർ അവതരിപ്പിച്ച ഹിന്ദു കോഡ് ബിൽ (പിന്നീട് ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം 1955, ഹിന്ദു പിന്തുടർച്ചാവകാശ നിയമം 1956 ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിയമങ്ങളായി നടപ്പിലാക്കി) സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഒരു വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു. വിവാഹം, വിവാഹമോചനം, സ്വത്തവകാശം എന്നിവയിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ ബിൽ ലക്ഷ്യമിട്ടു.
​ഈ ബിൽ ‘പുതിയ സിവിൽ കോഡിൻ്റെ ആദ്യപടിയാണ്’ എന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. നിയമം നടപ്പിലാക്കുന്നതിലെ തൻ്റെ ഉദാരമായ നിലപാട് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കിയത് ഇങ്ങനെയാണ്: “ഈ ബില്ലിന് ഉഗ്രരൂപമില്ല. സനാതന വിരോധവുമില്ല. പുതിയ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും പുതിയ ആചാരങ്ങൾക്കും സ്ഥാനം കൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നു മാത്രം. പുതിയ അഭിപ്രായങ്ങളും പുതിയ ആചാരങ്ങളും ഇഷ്ടമില്ലാത്തവർ അവ പാലിക്കണമെന്ന് ബിൽ പറയുന്നില്ല”. ഈ പ്രസ്താവന സാമൂഹിക പരിഷ്കരണം സ്വമേധയാ ഉള്ളതായിരിക്കണം എന്ന അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നിലപാടിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു.

​ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡ് (UCC – കരട് രേഖയിൽ ആർട്ടിക്കിൾ 35, പിന്നീട് ആർട്ടിക്കിൾ 44) സംബന്ധിച്ച അംബേദ്കറിൻ്റെ നിലപാട് നിർബന്ധിത നിയമം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നില്ല.
​1948 നവംബർ 23-ന് ഭരണഘടനാ അസംബ്ലിയിലെ ചർച്ചയിൽ, UCC എല്ലാ പൗരന്മാരുടെയും മേൽ നിർബന്ധമായും അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം കൃത്യമായി വ്യക്തമാക്കി. ഇന്ത്യപോലൊരു ബഹുസ്വര രാജ്യത്ത് ഒരു ഏകീകൃത വ്യക്തി നിയമം അടിച്ചേൽപ്പിച്ചാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദുരന്തം ദീർഘവീക്ഷണത്തോടെ കണ്ടുകൊണ്ടാണ് ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡിൻ്റെ പ്രയോഗം ‘പരിപൂർണ്ണമായും സ്വയംനിർണ്ണയപരമായിരിക്കണം’ (‘the application of the Code may be purely voluntary’) എന്ന് അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നു കരുതി അത് മത ജാതിസ്വത്വത്തിലേക്കുള്ള മടങ്ങിപ്പോക്കല്ല.
​ഭാവിയിൽ പാർലമെൻ്റ് UCC നിർമ്മിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ‘തങ്ങൾ അതിന് വിധേയരാകാൻ തയ്യാറാണ്’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമേ നിയമം ബാധകമാകൂ എന്ന വ്യവസ്ഥ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ‘തികച്ചും സാധ്യമാണ്’ എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
​ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ ആശങ്കകൾക്ക് മറുപടി പറയുന്നതിനിടെ, മുസ്ലിം സമുദായത്തെ കലാപത്തിലേക്ക് പ്രകോപിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഒരു സർക്കാരിനും അധികാരം പ്രയോഗിക്കാനാവില്ലെന്നും, അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അതൊരു ‘ഭ്രാന്തൻ സർക്കാരായിരിക്കും’ എന്നും അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇത് അധികാരത്തിൻ്റെ പ്രയോഗവും (Exercise of Power) അധികാരവും (Power) തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. ഭരണഘടനാപരമായ മതേതരത്വം എന്നത് മതങ്ങളെ അധികാരം കൊണ്ട് ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല. പൊതു വിടത്തെ മതവിമുക്ത സ്ഥലമാക്കുക, എന്നാൽ മതത്തിൽ വിശ്വാസിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുക വഴി നിർബന്ധിതവിടവാങ്ങൽ അല്ല ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മതം രാഷ്ട്രീയ സ്ഥലത്തെ ശല്യപ്പെടുത്തരുത്, അത്തരം വിവേചനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കരുത് എന്നാണ് ഉദ്ദേശ്യം. മനസ്സ് രാഷ്ട്രീയ സ്ഥലം ആകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഏകീകൃത നിയമം കൊണ്ടു വരാം. അതു മതത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന നയവുമല്ല. മതങ്ങളെ നിഷ്കാസനം ചെയ്യുന്ന നയവുമല്ല.

V. ധാർമ്മികവും രാഷ്ട്രീയപരവുമായ പരിവർത്തനം: ബുദ്ധമതം

​അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പ്രയോഗമായിരുന്നു ഹിന്ദുമതത്തിൽ നിന്നുള്ള വിട്ടുപോക്കും ബുദ്ധമതത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനവും. നിയമപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും ഭരണഘടനാപരമായ സുരക്ഷിതത്വത്തിനും അപ്പുറം, സാമൂഹിക ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കാൻ ഒരു പൊതു ധാർമ്മികതയും നൈതികമായ അടിത്തറയും ആവശ്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

​ഹിന്ദുമതത്തിലെ ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള അസമത്വങ്ങളോടുള്ള ദീർഘകാലമായുള്ള വിയോജിപ്പുകളാണ് അദ്ദേഹത്തെ മതപരിവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. ബുദ്ധമതത്തിൽ സമത്വത്തിൻ്റെയും സഹാനുഭൂതിയുടെയും വെളിച്ചമുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.
​1956 ഒക്ടോബർ 14-ന് നാഗ്പൂരിൽ വെച്ച് ഏകദേശം 600,000 അനുയായികളോടൊപ്പം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചത് കേവലം ഒരു ആത്മീയമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ജാതി വ്യവസ്ഥയുടെ തിരസ്കരണമായിരുന്നു. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ദളിതർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ധീരമായ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക പ്രസ്താവന ആയിരുന്നു. ഈ പ്രസ്ഥാനം ഇന്നും ഉത്തരേന്ത്യൻ നാടുകളിൽ വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിഷയമായി തുടരുകയും ദളിത് വിഭാഗങ്ങൾ മതപരിവർത്തനം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

​’പുതിയ യാത്ര’ എന്ന അർത്ഥം വരുന്ന ‘നവയാനം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘നിയോ ബുദ്ധിസം’ എന്നത് പരമ്പരാഗത ബുദ്ധമതത്തെ അംബേദ്കർ ഇന്ത്യയിലെ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമൂഹങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസൃതമായി പരിഷ്കരിച്ചതാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഈ പുനർവ്യാഖ്യാനം യുക്തിപരവും സാമൂഹിക നീതിയിലധിഷ്ഠിതവുമായിരുന്നു.
​അദ്ദേഹം തൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകളെ ബുദ്ധദർശനത്തിലൂടെ മൂല്യവത്കരിക്കുകയും തദ്ദേശീയവത്കരിക്കുകയും ബുദ്ധതത്വങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയവത്കരിക്കുകയും (politicizes the Buddha philosophy) ചെയ്തു. പരമ്പരാഗത ബുദ്ധമതത്തിലെ കർമ്മം, പുനർജന്മം, നിർവാണം തുടങ്ങിയ metaphysical ഘടകങ്ങളെ അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തു.
​അംബേദ്കർ തൻ്റെ നവയാനത്തിൽ ദുഃഖം (Dukkha) എന്ന തത്വത്തെ വ്യക്തിപരമായ ക്ലേശമായി കണ്ടില്ല, മറിച്ച് വ്യവസ്ഥാപരമായ സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക അനീതിയുടെ ഫലമായി വ്യാഖ്യാനിച്ചു. അതുപോലെ, ധമ്മം (Dhamma) എന്നത് മതപരമായ ആചാരങ്ങളോ ചടങ്ങുകളോ അല്ല, മറിച്ച് കരുണയിലും നീതിയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ധാർമ്മികവും നൈതികവുമായ സാമൂഹിക പാതയാണ് എന്നും അദ്ദേഹം പുനർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്തു.
​നവയാനം എന്നത് അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനത്തെ സാമൂഹികമായി സഫലമാക്കുന്ന ഒരു Counter-Culture പ്രസ്ഥാനമാണ്. ബ്രാഹ്മണമതം അടിച്ചമർത്തൽ നിലനിർത്തുന്നതിനാൽ, നവയാനം ഈ പുതിയ ധാർമ്മിക അടിത്തറ നൽകി. ഇത് കേവലം ആത്മീയമല്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനത്തിൻ്റെ സാമൂഹിക വിപ്ലവകരമായ പൂർത്തീകരണമാണ്.
അംബേദ്കറുടെ രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിൻ്റെ ഭാവിയും പ്രസക്തിയും

​ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര ദർശനം ഏതെങ്കിലും ഒറ്റപ്പെട്ട സിദ്ധാന്തത്തിലോ നിയമത്തിലോ ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. മറിച്ച്, ഇന്ത്യൻ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തിയ ബഹുമുഖമായ ഒരു വിപ്ലവ പദ്ധതിയാണത്. ജാതിയും വർഗ്ഗവും, രാഷ്ട്രീയവും ധാർമ്മികതയും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിന്തകൾക്ക് സാധിച്ചു.

​അംബേദ്കറിൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രം മൂന്ന് പരസ്പരബന്ധിതമായ ലക്ഷ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്:
​സാമൂഹിക സ്വാതന്ത്ര്യം: ജാതിയുടെ മതപരമായ അടിത്തറ തകർക്കുക (Annihilation of Caste).

​രാഷ്ട്രീയ സമത്വം: പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിലൂടെ മൗലികാവകാശങ്ങളും പ്രാതിനിധ്യവും ഉറപ്പാക്കുക (Constitutionalism and Article 32).

​സാമ്പത്തിക നീതി: സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിലൂടെ ഉൽപ്പാദന മാർഗ്ഗങ്ങളെ സാമൂഹിക നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുക (Economic Democracy).

​ഈ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമാണ് സാമൂഹിക ജനാധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ സമത്വം (ഒരു വോട്ട്) സാമൂഹിക സ്വാതന്ത്ര്യമില്ലെങ്കിൽ നിലനിൽക്കില്ല എന്നും, സാമ്പത്തിക നീതിയില്ലെങ്കിൽ സാമൂഹിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകില്ല എന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മാർക്സിസത്തെയും ബുദ്ധിസത്തെയും ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് തദ്ദേശീയമായ രാഷ്ട്രതന്ത്രതന്ത്വചിന്ത അദ്ദേഹം വികസിച്ചു. സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിലൂടെ ഉൽപ്പാദന മാർഗ്ഗങ്ങളെ സാമൂഹിക നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുക (Economic Democracy), ജാതിയെ തകർക്കുക ഇവയൊക്കെ വംശീയതയെ (ഉപദേശീയ വംശീയതയെയും ഭരണകൂട വംശീയതയെയും)ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് എത്തുന്ന മുതലാളിത്തകാലത്തെ അംബേദ്കറിൻ്റെ പ്രസക്തിയെ കാണിക്കുന്നു.

അവലംബ വിവരങ്ങൾ:

അംബേദ്കറിൻ്റെ പ്രധാന കൃതികളും പ്രസംഗങ്ങളും
Ambedkar, B. R. Annihilation of Caste (ജാതിയുടെ നിർമ്മാർജ്ജനം). Self-Published, 1936.
(ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ യുക്തിപരമായ വിമർശനം, ‘തൊഴിലാളികളുടെ വിഭജനം’, മതപരമായ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ നശിപ്പിക്കേണ്ടതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം, നൈതികതയുടെ തകർച്ച എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന വാദങ്ങൾക്കായി.)

Ambedkar, B. R. Buddha or Karl Marx (ബുദ്ധൻ അല്ലെങ്കിൽ കാൾ മാർക്സ്). 1956. Babasaheb Ambedkar Writings and Speeches. Vol. 3, Government of Maharashtra.
(തൊഴിലാളിവർഗ്ഗ സർവാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിലപാടുകൾ )

Ambedkar, B. R. “Castes in India: Their Mechanism, Genesis and Development.” 1916. Babasaheb Ambedkar Writings and Speeches. Vol. 1, Government of Maharashtra.
(ജാതി ഒരു ‘അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ട വർഗ്ഗമാണ്’ (‘An Enclosed Class’) എന്ന അടിസ്ഥാന നിർവചനത്തിനായി.)

Ambedkar, B. R. “States and Minorities: What are their Rights and How to Secure them in the Constitution of Free India.” 1947. Babasaheb Ambedkar Writings and Speeches. Vol. 1, Government of Maharashtra.
(സ്റ്റേറ്റ് സോഷ്യലിസം, ഭൂമി ദേശസാൽക്കരണം, സംയുക്ത കൃഷി എന്നിവയിലൂടെ സാമ്പത്തിക ജനാധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കായി.)

Ambedkar, B. R. “Foreigners Look at India’s Constitution.” Babasaheb Ambedkar Writings and Speeches (BAWS). Vol. 9, Government of Maharashtra.
(മർദ്ദിത വർഗ്ഗങ്ങളുടെ പ്രത്യേക പ്രാതിനിധ്യം, യൂറോപ്യൻ ജനാധിപത്യ ഭരണവ്യവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം എന്നിവയ്ക്കായി.)

ഭരണഘടനാ ചർച്ചകളും നിയമപരമായ പ്രസ്താവനകളും (Official & Legal Texts)
Ambedkar, B. R. “Constituent Assembly Debates (Article 32 Statement).” Constituent Assembly Debates, 4 Nov. 1948.
(ആർട്ടിക്കിൾ 32-നെ ‘ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവും ഹൃദയവും’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച സുപ്രധാന പ്രസ്താവനകൾക്കായി.)

Ambedkar, B. R. “Constituent Assembly Debates (UCC Position).” Constituent Assembly Debates, 23 Nov. 1948.
(ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡ് (UCC) സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വ്യവസ്ഥാപിത നിലപാടുകൾ—അതായത്, ‘സ്വയംനിർണ്ണയപരമായിരിക്കണം’, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ പ്രകോപിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പ്— എന്നിവയ്ക്കായി.)

Ambedkar, B. R. “Hindu Code Bill Statement.” Student Parliament, Siddharth College, Bombay, 11 Jan. 1950.
(ഹിന്ദു കോഡ് ബിൽ ‘പുതിയ സിവിൽ കോഡിൻ്റെ ആദ്യപടിയാണ്’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചതും, പരിഷ്കരണത്തെ നിർബന്ധപൂർവം അടിച്ചേൽപ്പിക്കരുത് എന്ന നിലപാട് വ്യക്തമാക്കിയതിനും.)

ലേഖനങ്ങളും അക്കാദമിക് വിശകലനങ്ങളും (Academic & Journalistic Analysis)
Krishnan, S. “Ambedkar and the Unified Civil Code: A Reassessment.” Mediaone Online, 2023, https://www.mediaoneonline.com/mediaone-shelf/analysis/ambedkar-hindu-code-and-civil-code-223820.
(ഹിന്ദു കോഡ് ബിൽ, UCC എന്നിവയിലെ അംബേദ്കറിൻ്റെ നിലപാടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം.)

Moolakkattu, T. S. “Marx and Ambedkar: Synthesis or Conflict?” The Critic, N.d., https://thecritic.in/marx-and-ambedkar-synthesis-or-conflict/.
(മാർക്സിസത്തോടുള്ള അംബേദ്കറിൻ്റെ വിമർശനാത്മകമായ സമീപനം, ജാതിയെ ഒരു അടച്ചുകെട്ടിയ വർഗ്ഗമായി കണ്ടത്, പ്രത്യേക പ്രാതിനിധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വാദം എന്നിവയുടെ വിശദാംശങ്ങൾക്കായി.)

Saraswati, T. “Ambedkar and the Village Republics: A Critique.” International Education & Research Journal (IERJ), N.d.
(ഗ്രാമങ്ങളോടുള്ള അംബേദ്കറിൻ്റെ വിമർശനാത്മകമായ സമീപനം, വ്യവസായവൽക്കരണം, ഗാന്ധിയുടെ ഗ്രാമ സങ്കല്പത്തോടുള്ള വിയോജിപ്പ് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള താരതമ്യ പഠനത്തിനായി.)

Sukumaran, Sarin. “Navayana Buddhism: Ambedkar’s Vision for Social Justice.” Samayam Malayalam, 2024, https://malayalam.samayam.com/feature/special-stories/br-ambedkar-birthday-wishes-celebrations-news-updates/articleshow/109273605.cms.
(നവയാന ബുദ്ധമതത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനം, അത് ജാതിവ്യവസ്ഥയെ തിരസ്കരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക പ്രസ്താവനയായി കണ്ടത്, നവയാനത്തിൻ്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി.)

Waghmare, C. G. “Ambedkar’s View on Conditions for Success of Parliamentary Democracy.” Review of Research, N.d.
(പാർലമെൻ്ററി ജനാധിപത്യം വിജയകരമാവാനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ, ജാതി സമ്പ്രദായം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അംബേദ്കറിൻ്റെ വീക്ഷണങ്ങൾക്കായി.)

Zelliot, Eleanor. “Ambedkar, Navayana Buddhism, and Social Revolution.” Economic and Political Weekly, Vol. 47, No. 28, 2012, pp. 35-43.
(നവയാന ബുദ്ധമതത്തിലെ സാമൂഹിക നീതിയുടെ പുനർവ്യാഖ്യാനങ്ങൾ—ദുഃഖത്തെ സാമൂഹിക അനീതിയായി കണ്ടത്, ധമ്മത്തെ ധാർമ്മിക പാതയായി കണ്ടത്—എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശകലനത്തിനായി.)

4

jnanabhasha.com

ഡോ. തനൂജ ജി
Published: 10 October 2025 കവർസ്റ്റോറി

ഡോ. ഹരികുമാർ എൻ.
Published: 10 October 2025 കവർസ്റ്റോറി

അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലെ രാഷ്ട്രതന്ത്രങ്ങൾ

ആമുഖം

വിഷ്ണുഗുപ്തൻ, ചാണക്യൻ എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു കൗടില്യൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന സംഭാവനകളിൽ ഒന്നാണ് അർത്ഥശാസ്ത്രം.
രാഷ്ട്രതന്ത്രം, സാമ്പത്തിക നയം, രാഷ്ട്രീയതന്ത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുരാതന ഇന്ത്യൻ ഗ്രന്ഥമാണിത്.ഈ ഗ്രന്ഥം മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുന്ന രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങളെയാണ് ഈ പ്രബത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നത്.

രചനാകാലം

അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ രചനാകാലത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ചാണക്യൻ (വിഷ്ണുഗുപ്തൻ) മൗര്യ സാമ്രാജ്യ സ്ഥാപകനായ ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ്റെ (ഭരണകാലം ഏകദേശം ക്രി.മു. 321-297) ഗുരുവും പ്രധാനമന്ത്രിയുമായിരുന്നു. ഈ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഗ്രന്ഥത്തിൻ്റെ കാലം ക്രി.മു. നാലാം നൂറ്റാണ്ടാണ്.എങ്കിലും, നിലവിലുള്ള ഗ്രന്ഥം ഒന്നിലധികം രചയിതാക്കൾ ചേർന്ന് പല കാലങ്ങളിലായി എഴുതിയതും കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ വരുത്തിയതുമാകാം എന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ വാദിക്കുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടനുസരിച്ച്, ഗ്രന്ഥത്തിൻ്റെ അന്തിമരൂപം ക്രി.മു. 2-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ക്രി.വ. 3-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ പൂർത്തിയാക്കിയതായി കണക്കാക്കുന്നു.

വിവർത്തനങ്ങൾ, പഠനങ്ങൾ:

കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ഭരണകർത്താക്കളുടെയും ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയ ഒരു ഗ്രന്ഥമാണ്. അതിൻ്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൻ്റെ പ്രാധാന്യം കാരണം വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഇതിന് വിവർത്തനങ്ങളും പഠനങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.
കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം സംസ്കൃത ഭാഷയിലാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൻ്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ 1905-ൽ ആർ. ശാമശാസ്ത്രി വീണ്ടും കണ്ടെത്തുകയും 1909-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ആർ. ശാമശാസ്ത്രിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം 1915-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധ നേടുകയും ചെയ്തു.
ആർ.പി. കാങ്ളെയുടെ (R.P. Kangle) വിവർത്തനവും നിരൂപണ പഠനങ്ങളോടുകൂടിയ ഗ്രന്ഥവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു റഫറൻസ് ഗ്രന്ഥമായി കണക്കാക്കുന്നു.
ഇംഗ്ലീഷിൽ ഇതിൻ്റെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും ഓഡിയോബുക്കുകളും ലഭ്യമാണ്.
ഇന്ത്യൻ ഭരണരീതി, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, സൈനിക തന്ത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നായി അർത്ഥശാസ്ത്രത്തെ ഇംഗ്ലീഷ് പഠനങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു.
പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലോ പന്ത്രണ്ടിലോ ഈ കൃതി മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. വ്യാഖ്യാനത്തോടു കൂടിയാ ണ്‌ ഭാഷാകൗടലീയമെന്ന പേരിൽ അർത്ഥ ശാസ്ത്രം മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 15 അധികരണത്തിൽ ഏഴെണ്ണം മാത്രമാണ് കണ്ടു കിട്ടിയിട്ടുള്ളത്. ഏറ്റവും പഴക്കമുളള മലയാള ഗദ്യഗ്രന്ഥമെന്ന നിലയിൽ രാഷ്ട്രീയവും ഭാഷാപരവുമായ പ്രാധാന്യം ഭാഷാകൗട ലീയത്തിനുണ്ട്.ജർമ്മൻ ഭാഷയിൽ ജോഹാൻ ജേക്കബ് മെയർ (Johann Jakob Meyer) 1927-ൽ അർത്ഥശാസ്ത്രം വിവർത്തനം ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ “പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ലൈബ്രറി” എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. നിരവധി ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, തോമസ് ആർ. ട്രോട്ട്മാൻ (Thomas R. Trautmann) ഗ്രന്ഥത്തിൻ്റെ കർത്തൃത്വത്തെക്കുറിച്ചും കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ചും പഠനം നടത്തിയിരുന്നു.
‘അർത്ഥശാസ്ത്രം’ ഒരു സമാഹാരമാണ് (Compilation) എന്നദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.”Kauṭilya and the Arthaśāstra: A Statistical Investigation of the Authorship and Evolution of the Text” (1971)- എന്ന പഠനത്തിൽ കൗടില്യൻ്റെ രചനാരീതിയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശകലനം നടത്തി.ഗ്രന്ഥത്തിലെ ചില ലളിത പദങ്ങളുടെ (simple particles and conjunctions – ഉദാഹരണത്തിന് ‘and’ അല്ലെങ്കിൽ ‘or’ പോലെ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദങ്ങൾ) ഉപയോഗത്തിൻ്റെ എണ്ണവും ആവർത്തനവും പരിശോധിച്ചതിലൂടെ, ‘അർത്ഥശാസ്ത്രം’ ഒരാൾ എഴുതിയ ഒറ്റ ഗ്രന്ഥമല്ലെന്നും, കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികളുടെ രചനകൾ ചേർത്ത ഒരു സമാഹാരമാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.നിലവിലുള്ള ‘അർത്ഥശാസ്ത്രം’ ക്രിസ്ത്വബ്ദം 150-ന് ശേഷം, ഒരുപക്ഷേ ക്രിസ്ത്വബ്ദത്തിൻ്റെ ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, സമാഹരിക്കപ്പെട്ടതാകാം എന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
ഗ്രന്ഥം സമാഹരിച്ച വ്യക്തി, തൻ്റെ രചനയ്ക്ക് പ്രാമാണികത ലഭിക്കുന്നതിന്, ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞരിൽ പ്രമുഖനായ കൗടില്യൻ്റെ പേര് ഉപയോഗിച്ചു. ഇത് ഒരു വഞ്ചനയായി (fraud) കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല, മറിച്ച് പുരാതന ലോകത്തിലെ എഴുത്തുകാർ പിന്തുടർന്നിരുന്ന ഒരു സാഹിത്യപരമായ രീതി (literary convention) മാത്രമായിരുന്നു എന്നും ട്രോട്ട്മാൻ വാദിച്ചു. ഗ്രന്ഥത്തിൻ്റെ ഉള്ളടക്കത്തെക്കുറിച്ച്
ട്രോട്ട്മാൻ തൻ്റെ പിൽക്കാല ഗ്രന്ഥമായ “Arthashastra: The Science of Wealth” (2012)-ൽ അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലെ ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി എഴുതി: ‘അർത്ഥം’ എന്ന ആശയത്തിൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രവും രാഷ്ട്രീയവും ഒരു യൂണിറ്റായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. രാജ്യത്തിൻ്റെയും ജനങ്ങളുടെയും ഭൗതിക ക്ഷേമം നിലനിർത്തുന്നതിൽ ഭരണകൂടത്തിന് സുപ്രധാന പങ്കുണ്ടെന്ന് അർത്ഥശാസ്ത്രം പറയുന്നു.അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലെ സങ്കൽപ്പ രാജ്യത്തിൽ യഥാർത്ഥ സ്വകാര്യ സ്വത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നും, എന്നാൽ അത് ബന്ധുത്വം, അയൽപക്കം, കടം തുടങ്ങിയ വ്യവസ്ഥകൾക്ക് വിധേയമായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.വിൽക്കുമ്പോൾ,ബന്ധുക്കൾ, അയൽക്കാർ, കടക്കാർ എന്നിവർക്ക് നൽകിയിരുന്ന മുൻഗണന കാരണം, ഒരു ഭൂമി വിൽക്കുമ്പോൾ അത് ആ സാമൂഹിക വലയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കാൻ നിർബന്ധിതമായി.

അർത്ഥശാസ്ത്രം: സാമാന്യ വിവരങ്ങൾ

അർത്ഥശാസ്ത്രം മൊത്തത്തിൽ 15 പുസ്തകങ്ങൾ (അധികരണങ്ങൾ), 150 അധ്യായങ്ങൾ, 180 പ്രകരണങ്ങൾ, ഏകദേശം 6,000 ശ്ലോകങ്ങൾ എന്നിവയായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ
ഒരു രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിനും സമ്പത്ത് നേടുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണം എന്നതിലാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ഒരു കഴിവുള്ള ഭരണകൂടം രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളെ സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന ആശയത്തെ ഇത് ശക്തമായി പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

1. ഭരണനിർവ്വഹണവും നിയമവും:

രാജാവ് എങ്ങനെയാണ് അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കേണ്ടത്, എങ്ങനെയാണ് മന്ത്രിമാരെ നിയമിക്കേണ്ടത്, ചാരന്മാരെ ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്, ദിവസം എങ്ങനെ വിഭജിക്കണം, പ്രജകളുടെ ക്ഷേമം എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കണം എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

ധനശേഖരണത്തിനുള്ള നടപടികൾ, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പെരുമാറ്റ പരിശോധന, രാജകീയ രേഖകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനുള്ള നടപടിക്രമങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സർക്കാർ സൂപ്രണ്ടുമാരുടെ കടമകളും ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നു.

നിയമസംബന്ധമായ കാര്യങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്നു: വിവാഹം, പാരമ്പര്യ സ്വത്ത് ഭാഗം വെക്കൽ, കരാറുകൾ, കടം വീണ്ടെടുക്കൽ, അടിമകളെയും തൊഴിലാളികളെയും സംബന്ധിച്ച നിയമങ്ങൾ, സമ്മാനങ്ങൾ തിരികെ വാങ്ങൽ, വാങ്ങലും വിൽക്കലും റദ്ദാക്കൽ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കൽ, ന്യായമായ ശിക്ഷ നൽകൽ എന്നിവയും ഇതിലെ വിഷയങ്ങളാണ്.

2. സാമ്പത്തിക നയവും സൈനിക തന്ത്രങ്ങളും:

ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ്, ഉൽപ്പാദന നിയന്ത്രണം, നിധി സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ്റെ ചുമതലകൾ എന്നിവ ചർച്ചചെയ്യുന്നു.
ഗ്രാമങ്ങളുടെ രൂപീകരണം, ഭൂമിയുടെ വിഭജനം, കോട്ടകൾ നിർമ്മിക്കൽ, കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലെ കെട്ടിടങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതോടൊപ്പം
നയതന്ത്ര വിവരങ്ങളുമുണ്ട്. ശത്രുരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സന്ധി, യുദ്ധപ്രഖ്യാപനം, വിഗ്രഹങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ, ക്ഷയം, സ്തംഭനം, പുരോഗതി എന്നിവ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ആറ് മടങ്ങ് നയങ്ങളെക്കുറിച്ച് (“ഷഡ്ഗുണ്യം”) വിവരിക്കുന്നു.

യുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ, ഒരു കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള തന്ത്രപരമായ വഴികൾ, രഹസ്യ മാർഗ്ഗങ്ങൾ, ഒരു ആക്രമണകാരിയുടെ ജോലി തുടങ്ങിയ സൈനിക തന്ത്രങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

കൗടില്യൻ തൻ്റെ പ്രായോഗികതയ്‌ക്കൊപ്പം, ദരിദ്രരോടും അടിമകളോടും സ്ത്രീകൾക്കുമുള്ള അനുകമ്പയും (ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ) ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷാമകാലത്തെ സമ്പത്ത് പുനർവിതരണം പോലുള്ള ക്ഷേമകാര്യങ്ങളിലും സമൂഹം ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്ന കൂട്ടായ ധാർമ്മികതയിലും (collective ethics) ഗ്രന്ഥം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.

പഠനങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം :

ആധുനിക ഭരണനിർവ്വഹണം, സാമ്പത്തിക നയം, നയതന്ത്രം, പ്രതിരോധം എന്നീ മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലെ ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇന്നും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ചിന്താകേന്ദ്രങ്ങളിലും അക്കാദമിക് വേദികളിലും പഠനങ്ങൾ നടക്കുന്നു. ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ ധർമ്മങ്ങൾ, നികുതി പിരിവ്, നിയമവ്യവസ്ഥ, സൈനിക തന്ത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ എല്ലാ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള വ്യക്തമായ വിവരങ്ങൾ ഈ ഗ്രന്ഥം നൽകുന്നു.
കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം രാഷ്ട്രീയ ചിന്താമേഖലയിലെ ഒരു പ്രധാന ഗ്രന്ഥമായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു, മഹാനായ ഇറ്റാലിയൻ രാഷ്ട്രീയ തത്വചിന്തകനായ നിക്കോളോ മാക്കിയവെല്ലിയുടെ (Niccolò Machiavelli) “ദി പ്രിൻസ്” (The Prince) എന്ന കൃതിയുമായി ഇതിനെ പലപ്പോഴും താരതമ്യം ചെയ്യാറുണ്ട്.

കൗടില്യൻ്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര നിലപാടുകൾ:

കൗടില്യൻ്റെ തത്ത്വചിന്തയും രാഷ്ട്രതന്ത്രവും പ്രധാനമായും പ്രായോഗികമായ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിലും (Pragmatic Governance) രാജ്യത്തിൻ്റെ യോഗക്ഷേമത്തിലും (Welfare and Security) അധിഷ്ഠിതമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിന്തകൾക്ക് ധർമ്മം (നീതി), അർത്ഥം (സമ്പത്ത്), ദണ്ഡനീതി (രാഷ്ട്രതന്ത്രം) എന്നിവയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്.
കൗടില്യൻ്റെ ചിന്താധാരയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രം അഥവാ ദണ്ഡനീതിക്കാണ് പരമമായ സ്ഥാനം. മറ്റെല്ലാ വിജ്ഞാനശാഖകളുടെയും അടിസ്ഥാനം ഇതാണ്.
“ദണ്ഡനീതിയാണ് ആന്വീക്ഷികി, ത്രയി, വാർത്ത എന്നിവയുടെ യോഗക്ഷേമത്തിന്നു സാധനമായിട്ടുള്ളത്.”

കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം പ്രധാനമായും നാല് വിജ്ഞാനശാഖകളെയാണ് (വിദ്യകൾ) ഭരണനിർവ്വഹണത്തിൻ്റെ അടിസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കുന്നത്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തെ മൂന്ന് വിദ്യകളാണ് ആന്വീക്ഷികി, ത്രയി, വാർത്ത എന്നിവ.

ആന്വീക്ഷികി (Anvikshiki):

ആന്വീക്ഷികി എന്നാൽ വിമർശനാത്മക ചിന്തയും തത്ത്വചിന്തയും ആണ്. യുക്തിപരമായ അന്വേഷണമാണ് ഇതിൻ്റെ കാതൽ.സാംഖ്യം, യോഗം, ലോകായതം (ഭൗതികവാദം) എന്നിവയാണ് ആന്വീക്ഷികിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ധർമ്മം, അർത്ഥം എന്നിവയുടെ ബലാബലങ്ങളെ യുക്തികളാൽ അന്വീക്ഷണം (അന്വേഷണം) ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഉദ്ദേശ്യം. ആന്വീക്ഷികി ലോകത്തിന് ഉപകാരം ചെയ്യുന്നു. ആപത്ത് വരുമ്പോഴും അഭ്യുദയം വരുമ്പോഴും മനസ്സിന് വികാരം ഭവിക്കാത്തവിധം ബുദ്ധിയെ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തുന്നു. ഇത് പ്രജ്ഞ, സംസാരം, പ്രവൃത്തി എന്നിവയ്ക്ക് നൈപുണ്യം (പാടവം) ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.എല്ലാ വിദ്യകൾക്കും വിളക്കായും എല്ലാ പ്രവൃത്തികൾക്കും ഉപായമായും എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായും ആന്വീക്ഷികി ജയിച്ചു നിൽക്കുന്നു എന്നതാണ് കൗടില്യൻ്റെ വീക്ഷണം.

ത്രയി (Trayi):

ത്രയി (Trayi)എന്നാൽ വേദങ്ങളിലും ധർമ്മങ്ങളിലും അധിഷ്ഠിതമായ വിദ്യയാണ്.ഋഗ്, യജുർ, സാമം എന്നീ മൂന്ന് വേദങ്ങളാണ് ത്രയി. ശിക്ഷ, കല്പം, വ്യാകരണം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്സ്, ജ്യോതിഷം എന്നിവ വേദാംഗങ്ങളാണ്.ധർമ്മാധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നു.ത്രയി നാല് വർണ്ണങ്ങൾക്കും (ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ) നാല് ആശ്രമങ്ങൾക്കും (ബ്രഹ്മചര്യം, ഗാർഹസ്ഥ്യം, വാനപ്രസ്ഥം, സന്യാസം) ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ഉപകരിക്കുന്നു.ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിവരുടെ സ്വധർമ്മങ്ങൾ ത്രയിയിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.

വാർത്ത (Varta):

വാർത്ത (Varta) എന്നാൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം അഥവാ ഉപജീവന മാർഗ്ഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിദ്യയാണ്. കൃഷി, പശുപാലനം (കന്നുകാലി വളർത്തൽ), വാണിജ്യം (കച്ചവടം) എന്നിവയാണ് വാർത്ത.അർത്ഥങ്ങളെ (സമ്പത്ത്)ക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുക എന്നതാണ് ഉദ്ദേശ്യം.ധാന്യം, പശു, ഹിരണ്യം (സ്വർണ്ണം), കുപ്യം (ഉപയോഗവസ്തുക്കൾ), വിഷ്ടി (കൂലിയില്ലാത്ത വേല) എന്നിവയെ നൽകി ഇത് രാജ്യത്തിന് ഉപകാരം ചെയ്യുന്നു.

വാർത്തയിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന കോശത്തെയും ദണ്ഡത്തെയും (ഖജനാവും സൈന്യവും) ഉപയോഗിച്ച് രാജാവ് സ്വന്തം പക്ഷത്തേയും ശത്രുപക്ഷത്തേയും സ്വായത്തമാക്കുന്നു.
ഈ മൂന്ന് വിദ്യകളും ദണ്ഡനീതിക്ക് (രാഷ്ട്രതന്ത്രം) അടിത്തറ നൽകുന്നു. ദണ്ഡനീതിയാണ് ഇവയെല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നതിനും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകുന്നതിനും കാരണമാകുന്നത്.

“അലബ്ധമായ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കുവാനും, ലബ്ധമായതിനെ രക്ഷിക്കുവാനും, രക്ഷിതമായതിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുവാനും, വർദ്ധിച്ചതിനെ സൽപാത്രങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കുവാനും ദണ്ഡം പ്രയോജനപ്പെടുന്നു.”
“തീക്ഷ്ണമായ ദണ്ഡം ചെയ്യുന്ന രാജാവ് പ്രജകളുടെ വെറുപ്പിന് പാത്രമാകും. മൃദുവായി ദണ്ഡം ചെയ്യുന്നവനെ അവർ തിരസ്കരിക്കയും ചെയ്യും.”
“ദണ്ഡമില്ലാതിരുന്നാൽ, അത് മാത്സ്യന്യായത്തെ (ബലവാൻ ബലം കുറഞ്ഞവനെ ദ്രോഹിക്കുന്ന രീതി) ചെയ്യും;ദണ്ഡധരനായിട്ടൊരാളില്ലാതിരുന്നാൽ ബലമേറിയവൻ ബലം കുറഞ്ഞവനെ ഗ്രസിച്ചുകളയും.”

അർത്ഥത്തിൻ്റെ (സമ്പത്തിൻ്റെ) പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചും അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൽ ഉണ്ട്.
കൗടില്യൻ ധാർമ്മികതയെക്കാൾ (ധർമ്മം) പ്രായോഗികമായ നേട്ടങ്ങൾക്കാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്.
“ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ളവയാകയാൽ അർത്ഥം തന്നെയാണ് പ്രധാനം.” (ധർമ്മാർത്ഥകാമങ്ങളിൽ സമ്പത്തിൻ്റെ കേന്ദ്രീകൃതമായ സ്ഥാനം ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.)
“ആകയാൽ നിത്യമുദ്യോഗം ചെയ്യുക; പരിശ്രമമാണ് സമ്പത്തിൻ്റെ അടിസ്ഥാനം; ഉദ്യോഗമില്ലായ്മ അനർത്ഥമാണ്.”

രാജാവിൻ്റെ ധർമ്മം (നേതൃത്വം)
രാജാവിൻ്റെ പരമമായ തത്ത്വം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമവും കാര്യക്ഷമതയും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ്.
“രാജാവിൻ്റെ സുഖം പ്രജകളുടെ സുഖമാണ്; തൻ്റെ പ്രിയമുള്ളതല്ല, പ്രജകൾക്ക് പ്രിയമുള്ളതാണ് ഹിതം.”
“ശാസ്ത്രവിരുദ്ധമായി പ്രവൃത്തിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചു കീഴടക്കാത്തവനുമായ രാജാവ്… പെട്ടെന്ന് നശിച്ചുപോകും.”
“ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയിൽ ഒന്നിനെ മാത്രം അധികമായി സേവിച്ചാൽ അത് മറ്റു രണ്ടിനേയും, തന്നേയും പീഡിപ്പിക്കും.”
“ഒറ്റച്ചക്രം ഓടുകയില്ല; ആകയാൽ മന്ത്രിമാരെ വെച്ച് അവരുടെ അഭിപ്രായം കേൾക്കുക.”
കൗടില്യൻ്റെ തത്ത്വചിന്ത, ശക്തവും പ്രായോഗികവുമായ ഒരു ഭരണാധികാരി, നീതിയും സമ്പത്തും സന്തുലിതമാക്കി, നിരന്തരമായ പ്രയത്നത്തിലൂടെ രാജ്യത്തെ നയിക്കണം എന്നതിലാണ് ഊന്നൽ നൽകുന്നത്.

വർണ്ണ വ്യവസ്ഥയും വിവേചനങ്ങളും

കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വർണ്ണാശ്രമ ധർമ്മങ്ങളെയും സാമൂഹിക ശ്രേണികളെയും പൂർണ്ണമായും അംഗീകരിക്കുകയും, അവ നിലനിർത്തേണ്ടത് രാജാവിൻ്റെ പ്രധാന ചുമതലയായി കണക്കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സമീപനം ജാതിയിൽ താഴ്ന്നവരോടുള്ള ചില വിവേചനങ്ങളും വേർതിരിവുകളും ഗ്രന്ഥത്തിൽ വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നുണ്ട്.
വർണ്ണാശ്രമത്തെ സംബന്ധിച്ച നിലപാടുകൾ
അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൽ, വർണ്ണാശ്രമ ധർമ്മങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ത്രയി (വേദവിദ്യ) പ്രധാനമാണ്. ഈ വ്യവസ്ഥ തകർന്നാൽ രാജ്യത്തിന് നാശമുണ്ടാകും എന്നതാണ് കൗടില്യൻ്റെ പ്രധാന നിലപാട്.
രാജാവ് ദണ്ഡനീതി ഉപയോഗിച്ച് ലോകത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുമ്പോൾ, നാലു വർണ്ണാശ്രമങ്ങളും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കും.
ഓരോ വർണ്ണവും തങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മത്തെ അതിക്രമിച്ചു നടന്നാൽ ലോകം സാങ്കര്യം (കുഴപ്പങ്ങൾ) വന്നു നശിച്ചുപോകും. സ്വധർമ്മം സംരക്ഷിച്ചാൽ മാത്രമേ ഇഹത്തിലും പരത്തിലും സുഖമുണ്ടാകൂ.
ഓരോ വർണ്ണത്തിൻ്റെയും ധർമ്മം: ബ്രാഹ്മണൻ (അദ്ധ്യാപനം, യാജനം), ക്ഷത്രിയൻ (പ്രജാപാലനം, ശസ്ത്രജീവനം), വൈശ്യൻ (കൃഷി, വാണിജ്യം), ശൂദ്രൻ (ദ്വിജാതികളുടെ ശുശ്രൂഷ, ശിൽപ്പം) എന്നിവർക്ക് നിർബന്ധിതമായിട്ടുള്ള ധർമ്മങ്ങൾ ഗ്രന്ഥത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ജാതിയിൽ താഴ്ന്നവരോടുള്ള വിവേചനങ്ങളും വേർതിരിവുകളും
സാമൂഹിക ശ്രേണിയിലെ താഴ്ന്ന വർഗ്ഗക്കാരെയും വർണ്ണവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുറത്തുള്ളവരെയും വേർതിരിക്കുന്ന സമീപനമാണ് ഗ്രന്ഥം സ്വീകരിക്കുന്നത്.വർണ്ണവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള ചണ്ഡാളരുടെയും പാഷണ്ഡരുടെയും (ഒരുതരം താപസന്മാർ) താമസസ്ഥലം ശ്മശാനത്തിന് അരികിലായിരിക്കണം.
നഗരത്തിൽ ഓരോ വർണ്ണക്കാർക്കും താമസിക്കാൻ പ്രത്യേകം മേഖലകൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ലോഹകാരുക്കളും (പണിക്കാർ) ബ്രാഹ്മണരും വടക്ക് ഭാഗത്ത് താമസിക്കുമ്പോൾ, ശൂദ്രരും മറ്റ് കാരുക്കളും പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്താണ് താമസിക്കേണ്ടത്.വർണ്ണത്തിൽ ഉന്നതരായവരുടെ ശ്മശാനം ദക്ഷിണഭാഗത്താണ് വേണ്ടത്. ഇതിനെ അതിക്രമിക്കുന്നവന് ശിക്ഷയുണ്ട്.ശൂദ്രൻ്റെ പ്രധാന ധർമ്മം ദ്വിജാതികളുടെ ശുശ്രൂഷ (സേവ) ആണെന്ന് നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് അവരുടെ സാമൂഹിക പദവി താഴെയാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.ചർമ്മം (തോൽ), ഊർണ്ണ (പട്ടനൂൽ) തുടങ്ങിയ ഉത്പാദനപരമായ ജോലികൾ ശൂദ്രർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാരുക്കൾക്കാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
വിവേചനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, ദുർബലവിഭാഗങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് രാജാവിൻ്റെ കടമയാണ്.
ബാലന്മാർ, വൃദ്ധന്മാർ, വ്യാധിതന്മാർ, വ്യസനികൾ, അനാഥന്മാർ എന്നിവരെ രാജാവ് ചെലവുകൊടുത്തു ഭരിക്കണം. ഇത് ഈ വിഭാഗങ്ങൾ ഏത് വർണ്ണത്തിൽപ്പെട്ടവരാണെങ്കിലും അവർക്ക് അടിസ്ഥാനപരമായ പിന്തുണ നൽകണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അടിമകളെയും (ദാസന്മാർ) തൊഴിലാളികളെയും സംബന്ധിച്ച നിയമങ്ങളും അവരുടെ അവകാശങ്ങളും കടമകളും (rules regarding slaves and labourers) ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ നിലപാട്, രാജ്യത്തിൻ്റെ സ്ഥിരതയ്ക്കായി നിലവിലെ വർണ്ണാശ്രമ നിയമങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ, അവയെ ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ ശക്തി ഉപയോഗിച്ച് സംരക്ഷിക്കുകയും, അതേ സമയം ദുർബലവിഭാഗങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനപരമായ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു.

ഉപസംഹാരം

കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം എന്ന ബൃഹത്തായ ഗ്രന്ഥത്തെ സമഗ്രമായി പരിചയപ്പെടുത്തുകയാണിവിടെ ചെയ്തത്. രാഷ്ട്രതന്ത്രം, സാമ്പത്തിക നയം, ഭരണനിർവ്വഹണം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാന പ്രമാണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ കൃതി, പ്രായോഗികമായ ദണ്ഡനീതിക്ക് (രാഷ്ട്രതന്ത്രം) പരമമായ സ്ഥാനം നൽകുന്നു. ആന്വീക്ഷികി (വിമർശനാത്മക ചിന്ത), ത്രയി (വേദവിദ്യ), വാർത്ത (സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം) എന്നീ വിജ്ഞാനശാഖകളെ ദണ്ഡനീതിക്ക് അടിത്തറയായി കാണുന്ന കൗടില്യൻ, സമ്പത്ത് (അർത്ഥം) ധർമ്മത്തെയും കാമത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ അർത്ഥമാണ് പ്രധാനം എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. പ്രജകളുടെ ക്ഷേമമാണ് രാജാവിൻ്റെ സുഖം എന്ന പരമമായ തത്ത്വം ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുമ്പോഴും, നിലവിലെ വർണ്ണാശ്രമ ധർമ്മങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ സംരക്ഷിക്കാനും, ദുർബലവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കാനും ഗ്രന്ഥം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. നിക്കോളോ മാക്കിയവെല്ലിയുടെ “ദി പ്രിൻസ്” എന്ന കൃതിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന അർത്ഥശാസ്ത്രം, ആധുനിക ഭരണനിർവ്വഹണത്തിലും നയതന്ത്രത്തിലും ഇന്നും പ്രസക്തമായ ആശയങ്ങൾ നൽകുന്ന ഒരു ചിന്താകേന്ദ്രമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

ഗ്രന്ഥസൂചി

മലയാളം

കൗടില്യൻ്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം
കൊച്ചി മലയാള ഭാഷാ പരിഷ്കരണക്കമ്മിറ്റി
1935

മറ്റ് ഭാഷകൾ

Kauṭilya. The Kauṭilya Arthaśāstra. Trans. R. Shamasastry. 8th ed., Wesley Press and Book Depot, 1967.

Kangle, R. P. The Kauṭilīya Arthaśāstra. 3 vols., Motilal Banarsidass, 1965.

Meyer, Johann Jakob, trans. Das Altindische Buch Vom Welt- Und Staatsleben: Das Arthaśāstra Des Kautilya: Aus Dem Sanskrit Übersetzt Und Mit Einleitung Und Anmerkungen Versehen. O. Harrassowitz, 1927.

Trautmann, Thomas R. Kauṭilya and the Arthaśāstra: A Statistical Investigation of the Authorship and Evolution of the Text. Brill, 1971.

Trautmann, Thomas R. Arthashastra: The Science of Wealth. Penguin Books India, 2012.

5

jnanabhasha.com

ഡോ. ആശ. ആർ.ഐ.
Published: 10 October 2025 കവർസ്റ്റോറി

സ്റ്റാർലി. ജി.എസ്.
Published: 10 October 2025 കവർസ്റ്റോറി

നെഹ്‌റുവിന്റെ കണ്ടെത്തലുകള്‍

ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങള്‍

ഇന്ത്യ 1947-ല്‍ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയപ്പോള്‍, ലോകം ശീതയുദ്ധത്തിന്റെ നിഴലിലായിരുന്നു. ആഭ്യന്തരമായി, കൊളോണിയല്‍ ഭരണത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളായ അത്യധികമായ ദാരിദ്ര്യം, ഫ്യൂഡലിസം, വര്‍ഗ്ഗീയ ഭിന്നതകള്‍ എന്നിവ രാജ്യത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ഈ സങ്കീര്‍ണ്ണമായ ചരിത്ര സന്ധിയിലാണ് ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റു ആധുനിക ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിന് അടിത്തറയിട്ടത്. വിപ്ലവകാരി, ദേശീയവാദി, ജനാധിപത്യവാദി, സോഷ്യലിസ്റ്റ്, അന്താരാഷ്ട്രവാദി, സമാധാനവാദി എന്നീ നിലകളില്‍ അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു.
നെഹ്‌റുവിന്റെ ചിന്താരീതിയുടെ സവിശേഷത, ബാഹ്യ സ്വാധീനങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെയും കാള്‍ മാര്‍ക്‌സിന്റെയും ആശയങ്ങളെ, തന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിലൂടെ കടത്തിവിട്ട് ഒരു പുതിയ സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുത്തിയെന്നതാണ്. കേവലം ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രം അന്ധമായി സ്വീകരിക്കുന്നതിനുപകരം, ഗാന്ധിസത്തില്‍ നിന്നും മാര്‍ക്‌സിസത്തില്‍ നിന്നുമുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായ സ്വാധീനങ്ങളെ വിമര്‍ശനാത്മകമായി സമന്വയിപ്പിച്ചതിലാണ് നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രം വിജയിച്ചത്. ഈ സമന്വയം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര നയങ്ങളായ ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസത്തിലും ശാസ്ത്രീയ വികസനത്തിലും, വിദേശനയങ്ങളായ ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിലും (NAM) പഞ്ചശീല തത്വങ്ങളിലും എങ്ങനെ പ്രകടമായി എന്ന് ഈ ലേഖനം വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.
നെഹ്‌റുവിന്റെ ദാര്‍ശനിക അടിത്തറ: ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവവും ലോകവീക്ഷണവും

ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദര്‍ശനത്തിന്റെ അടിത്തറ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ രചനകളായ ‘Glimpses of World History’ (1934), ‘The Discovery of India’ (1946) എന്നിവയാണ്. ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ സമരമുള്‍പ്പെടെയുള്ള ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കലുഷിതമായ കാലഘട്ടത്തില്‍, ജയില്‍വാസത്തിനിടയിലാണ് അദ്ദേഹം ഈ കൃതികള്‍ രചിച്ചത്. ലൈബ്രറിയോ റഫറന്‍സ് പുസ്തകങ്ങളോ ലഭ്യമല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തില്‍ പോലും ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും മനുഷ്യരാശിയുടെ വികാസത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള തന്റെ വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍ അദ്ദേഹം ഈ പുസ്തകങ്ങളില്‍ പകര്‍ത്തി.
ഈ രചനകള്‍ കേവലം ചരിത്രത്തിന്റെ വിവരണം മാത്രമായിരുന്നില്ല. താന്‍ പ്രധാന പങ്കാളിയായ ചരിത്ര സംഭവങ്ങളുടെ അനിവാര്യതയും, തന്റെ തീരുമാനങ്ങളുടെ ശരിയും സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ രചനകള്‍. രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങള്‍ എടുക്കുന്നതിനുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ദാര്‍ശനിക അടിത്തറ നെഹ്‌റുവിന് ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെ ലഭിച്ചു. യൂറോപ്പിലെ വിദ്യാഭ്യാസം അദ്ദേഹത്തില്‍ ശക്തമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച്, കേംബ്രിഡ്ജില്‍ പഠിക്കുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹം സോഷ്യലിസത്തെക്കുറിച്ച് വായിക്കുകയും, വിപ്ലവത്തിലൂടെയല്ലാതെ, ഭരണഘടനാപരവും ഘട്ടംഘട്ടമായുള്ള പരിഷ്‌കരണങ്ങളിലൂടെ സോഷ്യലിസം നടപ്പിലാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് സംഘടനയായ ഫാബിയന്‍ സൊസൈറ്റിയുടെ തത്വങ്ങളില്‍ ആകൃഷ്ടനാവുകയും ചെയ്തു. ഈ ഫാബിയന്‍ ചിന്താഗതി നെഹ്‌റുവിന്റെ പില്‍ക്കാല സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രയോഗത്തിന് ദിശാബോധം നല്‍കി.
നെഹ്‌റുവിന്റെ ദാര്‍ശനിക കാതലായി നിലനിന്നിരുന്നത് ‘ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം'(Scientific Temper)എന്ന ആശയമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ ‘ഇന്ത്യയെ കണ്ടെത്തല്‍’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തില്‍ ഈ മനോഭാവത്തെ നിര്‍വചിച്ചിട്ടുണ്ട്: ‘നമുക്ക് ആവശ്യം ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവമാണ്. അത് പരിശോധനകളും പരീക്ഷണങ്ങളും കൂടാതെ ഒന്നും അംഗീകരിക്കാതിരിക്കുക എന്നുള്ള ഉറച്ച നിലപാടാണ്. പുതിയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ പഴയ നിഗമനങ്ങള്‍ ആവശ്യമെങ്കില്‍ മാറ്റാനുള്ള സന്നദ്ധതയാണ് അത്. മുന്‍ധാരണകള്‍ ഒഴിവാക്കികൊണ്ട് നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഉരുത്തിരിയുന്ന വസ്തുതകളെ ആശ്രയിക്കാനുള്ള തീരുമാനമാണ്’.
ഈ മനോഭാവം ശാസ്ത്രലോകത്തിനു മാത്രം പരിമിതമല്ലെന്നും, ജീവിതത്തിലെ നിത്യജീവിത പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കുന്നതിന് എല്ലാവരും പരിശീലനം വഴി ആര്‍ജ്ജിച്ചെടുക്കേണ്ട ഒന്നാണെന്നും നെഹ്‌റു വിശ്വസിച്ചു.
നെഹ്‌റു തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകളെയും നയങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്താന്‍ ഉപയോഗിച്ച അടിസ്ഥാനപരമായ ഫില്‍ട്ടര്‍ ഈ ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവമായിരുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തെ മാര്‍ക്‌സിസത്തിലെ ചില അംശങ്ങളെ സ്വീകരിക്കാനും ഗാന്ധിസത്തിലെ യുക്തിരഹിതമായ ആത്മീയ സമീപനങ്ങളെ തള്ളിക്കളയാനും സഹായിച്ചു. യുക്തിയിലും പ്രായോഗികതയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ഭരണരീതിക്ക് ഇത് അടിത്തറയിട്ടു. സോഷ്യലിസം, ആസൂത്രണം, സാങ്കേതികവിദ്യാ വികസനം തുടങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകള്‍ക്ക് പിന്നില്‍ ശാസ്ത്രീയമായ സമീപനമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്.
മാര്‍ക്‌സിസത്തോടുള്ള സമീപനം: ആകര്‍ഷണവും വിമര്‍ശനവും

മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റ് തത്വശാസ്ത്രം നെഹ്‌റുവിന്റെ മനസ്സില്‍ ശക്തമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. മാര്‍ക്‌സിന്റെയും ലെനിന്റെയും കൃതികള്‍ പഠിച്ചത് ചരിത്രത്തെയും സമകാലിക സംഭവങ്ങളെയും പുതിയ വെളിച്ചത്തില്‍ കാണാന്‍ തന്നെ സഹായിച്ചു എന്ന് അദ്ദേഹം തുറന്നു സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മാര്‍ക്‌സിസത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളായ ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദം (Historical Materialism), വര്‍ഗ്ഗപരമായ വിശകലനം (Class Analysis) എന്നിവ നെഹ്‌റു സ്വീകരിച്ചു. സാമൂഹിക പുരോഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനപരമായ മാനദണ്ഡം സാമ്പത്തിക മേഖലയിലെ പുരോഗതിയാണെന്ന മാര്‍ക്‌സിയന്‍ കാഴ്ചപ്പാട് അദ്ദേഹം അംഗീകരിച്ചു. മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിത നിലവാരം, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളിലെ മാനുഷികവല്‍ക്കരണം, സാംസ്‌കാരിക മുന്നേറ്റങ്ങള്‍ എന്നിവയെല്ലാം സാമ്പത്തിക അടിത്തറയില്‍ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത് എന്ന സിദ്ധാന്തം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ക്ക് ആക്കം കൂട്ടി. മുതലാളിത്ത ലോകത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി കേവലം താത്കാലികമല്ല, മറിച്ച് ഘടനാപരമാണ് എന്ന മാര്‍ക്‌സിയന്‍ വര്‍ഗ്ഗവീക്ഷണവും ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജനത്തിനും സാമ്പത്തിക സമത്വത്തിനുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിബദ്ധതക്ക് കാരണമായി.
മാര്‍ക്‌സിന്റെ സാമ്പത്തിക വിശകലനങ്ങളോട് നെഹ്‌റുവിന് പ്രതിബദ്ധതയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, അദ്ദേഹം മാര്‍ക്‌സിസത്തെ പൂര്‍ണ്ണമായി സ്വീകരിച്ചില്ല. നെഹ്‌റുവിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടില്‍, മാര്‍ക്‌സിയന്‍ സമീപനം ഭൗതിക ലോകത്തെയും സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ തലങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു. എന്നാല്‍ ‘ഇനിയും ഒരുപാട് കാര്യങ്ങള്‍ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു’. ഈ ‘ബാക്കിയുള്ളത്’ എന്നത് വ്യക്തിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യം, നൈതികത, ആത്മീയമായ ആവശ്യകതകള്‍, മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക അന്വേഷണങ്ങള്‍ എന്നിവയായിരുന്നു.
മാര്‍ക്‌സിസത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രയോഗമായ അക്രമാസക്തമായ വിപ്ലവത്തിലൂടെയുള്ള സോഷ്യലിസം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനെ നെഹ്‌റു എതിര്‍ത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നൈതിക ബോധം സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ധാര്‍മ്മികമായ ആകര്‍ഷണത്താല്‍ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു. വര്‍ഗ്ഗസമരത്തിന്റെ മാര്‍ക്‌സിയന്‍ സിദ്ധാന്തം തടസ്സമില്ലാതെ തുടര്‍ന്നാല്‍, അത് സോവിയറ്റ് യൂണിയനില്‍ കണ്ടതുപോലെ അഭൂതപൂര്‍വമായ അക്രമത്തിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഭയപ്പെട്ടു. ഈ ഭയം കാരണം, അഹിംസ എന്ന ഗാന്ധിയന്‍ തത്വത്തിന് നെഹ്‌റു പരമമായ പ്രാധാന്യം നല്‍കി. അതുപോലെ, ഫാബിയന്‍ സോഷ്യലിസത്തില്‍ നിന്ന് ഉള്‍ക്കൊണ്ട ഭരണഘടനാപരമായ പരിഷ്‌കരണമാര്‍ഗ്ഗങ്ങളോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിബദ്ധത, വിപ്ലവത്തിന്റെ ആവശ്യമില്ലാത്ത ജനാധിപത്യപരമായ സോഷ്യലിസത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ നയിച്ചു.
ഗാന്ധിസവുമായുള്ള സംവാദം: വിമര്‍ശനം, സ്വാധീനം, അനുരഞ്ജനം
ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെയും മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെയും ആശയങ്ങള്‍ വ്യത്യസ്തങ്ങള്‍ ആയിരുന്നു. നെഹ്‌റു മാര്‍ക്‌സിസം, സാര്‍വത്രികത, ആധുനിക ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയില്‍ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോള്‍; ഗാന്ധി നൂല്‍നൂല്‍പ്പ് ചക്രം, സായാഹ്ന പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍, അന്തര്‍ജ്ഞാനം എന്നിവയിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്.
1927-ല്‍ യൂറോപ്പും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും സന്ദര്‍ശിച്ചതിന് ശേഷം നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രീയം സമൂലമായി മാറി. ‘സ്വരാജ്’ (സ്വയംഭരണം) എന്നതിനുപകരം ‘പൂര്‍ണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യ’ത്തിനുവേണ്ടി കോണ്‍ഗ്രസ് ഉറച്ചു പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. നെഹ്‌റുവിന്റെ ഈ പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടുകളോട് ഗാന്ധി വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചു. നെഹ്‌റു ഗാന്ധിയുടെ ‘ഹിന്ദ് സ്വരാജ്’, ‘രാമരാജ്യം’ എന്നീ സങ്കല്‍പ്പങ്ങളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. പാശ്ചാത്യന്‍ സംസ്‌കാരത്തെ ഗാന്ധി തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയും അതിന്റെ കുറവുകള്‍ക്ക് അമിതമായ പ്രാധാന്യം നല്‍കുകയും ചെയ്തു എന്ന് നെഹ്‌റു വിശ്വസിച്ചു. ഗാന്ധി ‘തിടുക്കത്തില്‍ തീരുമാനമെടുക്കുന്നവനോ, അല്ലെങ്കില്‍ ചില നിഗമനങ്ങളില്‍ എത്തിച്ചേര്‍ന്ന ശേഷം അതിനെ സാധൂകരിക്കാന്‍ ഏതെങ്കിലും തെളിവുകള്‍ കണ്ടെത്താന്‍ അമിതാവേശം കാണിക്കുന്നവനോ ആണെന്ന്’ നെഹ്‌റു വിമര്‍ശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം സൗഹൃദമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു ഹെഗേലിയന്‍ മാതൃകയിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യാത്മക വളര്‍ച്ചയായിരുന്നു (thesis, anti-thesis, synthesis). വിമര്‍ശനങ്ങളിലൂടെയും പരസ്പര തിരുത്തലുകളിലൂടെയും അവര്‍ രണ്ടുപേരുടെയും രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍ പരിവര്‍ത്തനപ്പെടുത്തുകയും, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിനും ആധുനികവല്‍ക്കരണത്തിനും ഒരു രൂപരേഖ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു.
1930-കളുടെ മധ്യത്തില്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ തീവ്രമായ മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റ് നിലപാടുകളും കോണ്‍ഗ്രസിനെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ദിശയിലേക്ക് മാറ്റാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയവും കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ വലതുപക്ഷ നേതാക്കളുമായി (വല്ലഭായി പട്ടേല്‍, രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് എന്നിവര്‍) കടുത്ത സംഘര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് വഴിയൊരുക്കി. ഈ പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാന്‍, 1936-ല്‍ ഗാന്ധി നെഹ്‌റുവിനെ കോണ്‍ഗ്രസ് പ്രസിഡന്റ് ആക്കുകയും, വിയോജിപ്പുള്ള ശബ്ദങ്ങളെ കൂടെ കൊണ്ടുപോവാനും സമവായത്തില്‍ എത്താനും നിര്‍ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ തന്ത്രപരമായ ഇടപെടല്‍ നെഹ്‌റുവിനെ ഒരു തീവ്ര ഇടതുപക്ഷ സൈദ്ധാന്തികനില്‍ നിന്ന്, വ്യത്യസ്ത വ്യക്തിത്വങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ പൊതുവായ സമവായ മേഖലകള്‍ കണ്ടെത്താന്‍ കഴിവുള്ള, അനുരഞ്ജന മനോഭാവമുള്ള ഒരു പ്രായോഗിക ജനാധിപത്യ ഭരണാധികാരിയാക്കി മാറ്റി. ഗാന്ധിസത്തിന്റെ സ്വാധീനം നെഹ്‌റുവിന്റെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങളെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളില്‍ നിലനിര്‍ത്താന്‍ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
നെഹ്‌റുവിന്റെ യുക്തിപരമായ സമീപനം ഗാന്ധിയിലും മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തി. ഭരണഘടനാ കാര്യങ്ങളില്‍ താല്‍പ്പര്യമില്ലാതിരുന്ന ഗാന്ധി, 1930-കളില്‍ ഭരണഘടനാ അസംബ്ലിയിലൂടെ ഇന്ത്യക്ക് ഒരു ഭരണഘടനയുടെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് വാദിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. ഭരണഘടനാ കാര്യങ്ങളില്‍ നെഹ്‌റുവിനെ തന്റെ പൊതുവായ വഴികാട്ടിയായി ഗാന്ധി വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ത്യന്‍ പ്രശ്‌നങ്ങളെ ഒറ്റപ്പെട്ട വിഷയമായി കാണാതെ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മനുഷ്യരാശിയുടെ വിശാലമായ പ്രശ്‌നങ്ങളുടെ ഭാഗമായി കാണുന്ന ഒരു ‘സാര്‍വത്രിക’ കാഴ്ചപ്പാടിലേക്ക് താനും എത്തിച്ചേര്‍ന്നതായി ഗാന്ധിജി സൂചിപ്പിച്ചു.ഗാന്ധിജി തന്റെ ദേശീയ വീക്ഷണങ്ങളെ നെഹ്‌റുവിന്റെ പ്രേരണയാല്‍ ആഗോള പശ്ചാത്തലത്തിലേക്ക് വികസിപ്പിച്ചു.

1947-ല്‍ നെഹ്‌റു ഏഷ്യന്‍ കോണ്‍ഫറന്‍സ് സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോള്‍, താന്‍ ഒറ്റ ലോകത്തില്‍ ജീവിക്കാന്‍ വിസമ്മതിക്കുമെന്ന് ഗാന്ധി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ സമ്മേളനത്തില്‍ സംസാരിച്ച മഹാത്മാഗാന്ധി, തന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍ ഒരു രാജ്യത്തില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.’ഒരു പണ്ഡിതന്‍ ഈ മാറ്റത്തെ ‘ഇരുട്ടിലായ ഇന്ത്യന്‍ ഒറ്റപ്പെടലില്‍’ നിന്ന് ‘ഏറ്റവും അഗാധമായ സാര്‍വത്രികതയിലേക്ക്’ ഗാന്ധി നടത്തിയ യാത്രയായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.ഈ യാത്രയ്ക്ക് നെഹ്‌റുവിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.
നെഹ്‌റുവിന്റെ ചിന്തയില്‍ ഗാന്ധിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്വാധീനം പ്രകടമായത് മതത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തിലായിരുന്നു. 1920-കളിലും 30-കളിലും നെഹ്‌റു മതത്തെ അന്ധവിശ്വാസം, യുക്തിരാഹിത്യം, അസഹിഷ്ണുത എന്നിവയ്ക്ക് തുല്യമായി കണ്ടിരുന്നു. വര്‍ഗീയ രാഷ്ട്രീയം ശക്തിപ്പെട്ടപ്പോള്‍, ‘നമ്മുടെ മതം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതിനെ ഇല്ലാതാക്കുക’ എന്നതാണ് ഹിന്ദു-മുസ്ലിം പ്രശ്‌നത്തിനുള്ള ഏക പരിഹാരം എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
എന്നാല്‍ 1947-ന് ശേഷം മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നെഹ്‌റുവിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് കൂടുതല്‍ സങ്കീര്‍ണ്ണമായി. ഒരുവശത്ത് മതം ‘അന്ധമായ വിശ്വാസവും, മതഭ്രാന്തും, ചൂഷണവും’ ആയി നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടു. എന്നാല്‍ മറുവശത്ത്, മതം ‘മനുഷ്യരുടെ ആഴത്തിലുള്ള ആന്തരിക വാഞ്ചയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ധാര്‍മ്മിക ശക്തിയായും… അസംഖ്യം പീഡിതരായ ആത്മാക്കള്‍ക്ക് ശാന്തിയും ആശ്വാസവും നല്‍കിയ ഒന്നായും’ അദ്ദേഹം അംഗീകരിച്ചു. നെഹ്‌റുവിന്റെ ഈ വ്യതിയാനം ഗാന്ധിയന്‍ സ്വാധീനത്താല്‍ ആണ്.
നെഹ്‌റുവിന്റെ സിന്തസിസ്: ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസത്തിന്റെ രൂപീകരണം

നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന, വൈരുദ്ധ്യമുള്ള മൂന്ന് ആശയധാരകളെ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രൂപപ്പെടുത്തിയ ‘ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസം’ ആയിരുന്നു. ഈ സിന്തസിസിന്റെ ഘടന ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കാം: മാര്‍ക്‌സിസത്തില്‍ നിന്ന് സാമ്പത്തിക സമത്വം, വര്‍ഗ്ഗപരമായ വിശകലനം, ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജനം എന്നീ ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ സ്വീകരിച്ചു. ഗാന്ധിസത്തില്‍ നിന്ന് മാര്‍ഗ്ഗശുദ്ധിയും അഹിംസാത്മകമായ പ്രക്രിയകളും സ്വീകരിച്ചു. ഫാബിയന്‍ സോഷ്യലിസത്തില്‍ നിന്ന് ഘട്ടംഘട്ടമായുള്ള രീതിശാസ്ത്രവും സ്വീകരിച്ചു.(മാര്‍ക്‌സിസം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്: തൊഴിലാളിവര്‍ഗ്ഗ സര്‍വാധിപത്യത്തിലൂടെ അക്രമാസക്തമായ വിപ്ലവം നടത്തി മുതലാളിത്തത്തെ ഒറ്റയടിക്ക് തകര്‍ക്കുക.
ഫാബിയന്‍ സോഷ്യലിസം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്: നിലവിലുള്ള ജനാധിപത്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെയും ഭരണഘടനയുടെയും ചട്ടക്കൂടിനുള്ളില്‍ നിന്നുകൊണ്ട് നിയമനിര്‍മ്മാണം, വിദ്യാഭ്യാസം, പൊതു അഭിപ്രായ രൂപീകരണം എന്നിവയിലൂടെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങള്‍ സാവധാനം നടപ്പിലാക്കുക.)

നെഹ്‌റു ഈ സമന്വയത്തിനായി ഹെഗേലിയന്‍ ഡയലക്ടിക് തത്വം (വാദമുഖം, പ്രതിവാദമുഖം, സമന്വയം) ഒരു വിശകലന ഉപകരണമായി ഉപയോഗിച്ചു. വര്‍ഗ്ഗ ചൂഷണവും വൈരുദ്ധ്യവും അക്രമാസക്തമായ വര്‍ഗ്ഗസമരത്തിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇതിന് പരിഹാരമായി, ലക്ഷ്യത്തിലെത്താന്‍ ഗാന്ധിയന്‍ അഹിംസയുടെ തത്വത്തിന് പരമമായ പ്രാധാന്യം നല്‍കി. ഈ തത്വമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സോഷ്യലിസത്തെ വിപ്ലവകരമായ കമ്യൂണിസത്തില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കി ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസമാക്കി മാറ്റിയത്.
നെഹ്‌റുവിന്റെ ആത്യന്തിക ദര്‍ശനം ‘ശാസ്ത്രീയ മാനവികത’ (Scientific Humanism) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങള്‍ക്കും ശാസ്ത്രത്തില്‍ പരിഹാരം കാണാന്‍ സാധിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. എല്ലാ കാര്യങ്ങളെയും ശാസ്ത്രീയ വീക്ഷണകോണിലൂടെ അളക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം നിഷ്‌കര്‍ഷിച്ചു.
നെഹ്‌റു ഒരു ഭൗതികവാദിയായിരുന്നു. ജനാധിപത്യപരമായ ഒരു ഭരണകൂടം സ്ഥാപിക്കാന്‍ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകള്‍ മാര്‍ക്‌സിസത്തില്‍ നിന്നും ഗാന്ധിസത്തില്‍ നിന്നും പ്രചോദനം ഉള്‍ക്കൊണ്ടതായിരുന്നു. ഈ രണ്ട് ധാരകളിലെയും മാനുഷികവും ശാസ്ത്രീയവുമായ ഘടകങ്ങളെ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ അനന്യമായ ദര്‍ശനം രൂപപ്പെടുത്തി. ഈ ശാസ്ത്രീയ മാനവികതയായിരുന്നു നെഹ്‌റുവിന്റെ എല്ലാ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനം.
രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങളുടെ ആഭ്യന്തര പ്രയോഗം

നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ വിജയമെന്നത് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ കൈവരിക്കുന്നതിന് ജനാധിപത്യപരമായ മാര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ നിര്‍ബന്ധമായും ഉപയോഗിക്കണം എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉറച്ച നിലപാടായിരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പുതിയതായി സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയ പല രാജ്യങ്ങളും സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ക്കായി ഏകപക്ഷീയമായ ഭരണകൂടങ്ങളിലേക്ക് മാറിയപ്പോള്‍, ഇന്ത്യയില്‍ പാര്‍ലമെന്ററി ജനാധിപത്യം, ബഹുകക്ഷി സമ്പ്രദായം, വ്യക്തിഗത സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നല്‍കി. വര്‍ഗ്ഗപരമായ സമത്വം എന്ന മാര്‍ക്‌സിയന്‍ ലക്ഷ്യത്തെ, ഭരണഘടനയുടെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളില്‍, വോട്ടവകാശം, നിയമവാഴ്ച, സംവാദം എന്നിവയിലൂടെ നേടാന്‍ ശ്രമിച്ചത്, ഗാന്ധിയന്‍ നൈതികതയുടെയും ഫാബിയന്‍ പരിഷ്‌കരണവാദത്തിന്റെയും പ്രത്യക്ഷമായ പ്രയോഗമായിരുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിനായി നെഹ്‌റു സ്വീകരിച്ച പ്രധാന തന്ത്രം മിശ്ര സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയായിരുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമതയും സോഷ്യലിസത്തിന്റെ സാമൂഹിക നീതിയും സംയോജിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന യുക്തി. ഈ സമീപനം ഘട്ടംഘട്ടമായുള്ള സാമ്പത്തിക പരിഷ്‌കരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കി.
പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്ക് (PSUs) നെഹ്‌റുവിന്റെ ആസൂത്രണത്തില്‍ നിര്‍ണായക സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന്റെ ‘കമാന്‍ഡിംഗ് ഹൈറ്റ്‌സ്’ (പ്രധാനപ്പെട്ട മേഖലകള്‍) പൊതുമേഖലയില്‍ നിലനിര്‍ത്തി. ഘനവ്യവസായങ്ങളുടെ വികസനം, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സ്വയംപര്യാപ്തത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും രാജ്യത്തിന്റെ വ്യാവസായിക അടിത്തറ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

ദേശീയ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നെഹ്‌റു ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയെ കണ്ടു. ഗാന്ധിയുടെ ഗ്രാമകേന്ദ്രീകൃത വീക്ഷണത്തില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തിലൂടെ മാത്രമേ ഇന്ത്യക്ക് പുരോഗമിക്കാന്‍ സാധിക്കൂ എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു. ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങള്‍, ഇന്ത്യന്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്‌നോളജി (IITs) പോലുള്ള ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കുന്നതില്‍ നെഹ്‌റു ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. ഈ സ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെ ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വീകരിച്ച് സാമ്പത്തിക വികസനം സാധ്യമാക്കാന്‍ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം എല്ലാവര്‍ക്കും ആര്‍ജ്ജിച്ചെടുക്കേണ്ട ഒരു ജീവിത വീക്ഷണമാണെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവന, ഈ നയപരമായ മുന്‍ഗണനക്ക് ദാര്‍ശനിക അടിത്തറ നല്‍കി.
രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങളുടെ വിദേശനയ പ്രയോഗം: ചേരിചേരാ വീക്ഷണം

നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിന്റെ ആഗോളതലത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രയോഗമായിരുന്നു ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം (Non-Aligned Movement – NAM). രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം അമേരിക്കയുടെയും സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും നേതൃത്വത്തില്‍ ലോകം സൈനിക ചേരികളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോള്‍, ഈ ചേരികളില്‍ ഒന്നിലും ചേരാതെ സ്വതന്ത്രമായി നിലകൊണ്ട രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയായിരുന്നു ഇത്.
ഇന്ത്യന്‍ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റു, യൂഗോസ്ലാവ്യന്‍ പ്രസിഡന്റ് മാര്‍ഷല്‍ ടിറ്റോ, ഈജിപ്ഷ്യന്‍ പ്രസിഡന്റ് ഗമാല്‍ അബ്ദുല്‍ നാസര്‍, ഇന്തോനേഷ്യന്‍ പ്രസിഡന്റ് അഹമ്മദ് സുകാര്‍ണോ, ഘാന പ്രസിഡന്റ് ക്വമി എന്‍ കുമാ എന്നിവര്‍ ചേര്‍ന്നാണ് NAM-ന് നേതൃത്വം നല്‍കിയത്. 1955-ലെ ബന്ദുങ് സമ്മേളനത്തില്‍ ഇതിന്റെ ആശയപരമായ അടിത്തറയിടുകയും, 1961-ല്‍ ബെല്‍ഗ്രേഡില്‍ നടന്ന സമ്മേളനത്തില്‍ ഇത് ഔപചാരികമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
NAM-ന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ സാമ്രാജ്യത്വം, കോളനിവത്ക്കരണം, വംശീയ വിവേചനം, സിയോണിസം എന്നിവയ്‌ക്കെതിരായ നിലപാടുകള്‍ സ്വീകരിക്കുക, അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും പരമാധികാരവും പ്രാദേശിക സ്വത്വവും സുരക്ഷിതത്വവും ഉറപ്പാക്കുക എന്നിവയായിരുന്നു. ആഭ്യന്തരമായി മാര്‍ക്‌സിസത്തെയും ഗാന്ധിസത്തെയും സമന്വയിപ്പിച്ചതുപോലെ, അന്താരാഷ്ട്രതലത്തില്‍ മുതലാളിത്തത്തെയും കമ്യൂണിസത്തെയും ചേരിചേരാതെ തന്റെ രാജ്യത്തിന് സ്വന്തമായ ഒരു നൈതികവും തന്ത്രപരവുമായ സ്ഥാനം നേടിക്കൊടുക്കാന്‍ നെഹ്‌റുവിന് സാധിച്ചു.

ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആശയപരമായ അടിസ്ഥാനത്തിന് അടിത്തറ പാകിയ സുപ്രധാന രേഖയാണ് പഞ്ചശീല തത്വങ്ങള്‍. ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മില്‍ 1954-ല്‍ ഒപ്പുവെച്ച കരാറാണ് ഈ തത്വങ്ങളില്‍ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉണ്ടാക്കിയ ആദ്യത്തെ ഉടമ്പടി. ഈ തത്വങ്ങള്‍ അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങള്‍ എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നെഹ്‌റുവിന്റെ ദാര്‍ശനിക വീക്ഷണത്തെയാണ് പ്രതിഫലിക്കുന്നത്.
സൈനികമായി പിന്നാക്കം നിന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന് ആഗോളതലത്തില്‍ ധാര്‍മ്മിക അധികാരം (Moral Authority) നേടിക്കൊടുക്കാന്‍ ഈ തത്വങ്ങള്‍ സഹായകമായി. ഈ നൈതിക നിലപാടുകള്‍ ഇന്ത്യക്ക് ശീതയുദ്ധ ശക്തികളില്‍ നിന്ന് അകന്നു നില്‍ക്കാനും സ്വന്തം വികസന ആവശ്യകതകളില്‍ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും അവസരം നല്‍കി.
ശീതയുദ്ധം അവസാനിച്ചതോടെ, NAM-ന്റെ പ്രസക്തി കുറഞ്ഞുവെന്ന വിമര്‍ശനം ഉയര്‍ന്നു. എങ്കിലും പ്രസ്ഥാനം അതിന്റെ അജണ്ടയില്‍ മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തി നിലനിന്നു. വന്‍ശക്തികള്‍ക്കെതിരായ നിലപാടുകള്‍ എന്നതിനേക്കാള്‍, ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജനം, അണ്വായുധ നിര്‍വ്യാപനം, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, മാനവിക വികസനം തുടങ്ങിയ ആഗോള വിഷയങ്ങളിലേക്ക് NAM അതിന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു. ഈ പരിണാമം നെഹ്‌റുവിന്റെ ചിന്തയുടെ സാര്‍വത്രിക പ്രസക്തി വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചു, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്രം ഏതെങ്കിലും സൈനിക ചേരിയില്‍ അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സാര്‍വത്രിക മൂല്യങ്ങളിലും മാനവികതയിലുമായിരുന്നു.
നെഹ്‌റുവിന്റെ പാരമ്പര്യവും സമകാലിക പ്രസക്തിയും

ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങള്‍, ഭൗതികവാദപരമായ സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങളെ (മാര്‍ക്‌സിസം) ധാര്‍മ്മികവും അഹിംസാത്മകവുമായ മാര്‍ഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ (ഗാന്ധിസം) കൈവരിക്കാനുള്ള ഒരു സങ്കീര്‍ണ്ണമായ ശ്രമമായിരുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയില്‍, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തെ ഒരു പ്രധാന ഉപകരണമായി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുകയും, തന്റെ വ്യക്തിഗത ചിന്തയെ നിലനിര്‍ത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ സമന്വയത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസം (Democratic Socialism).
മാര്‍ക്‌സിയന്‍ കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍, സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ അസമത്വങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വിശകലനം ചെയ്യാനും, ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജനത്തിനായി ആസൂത്രിതമായ സാമ്പത്തിക നയങ്ങള്‍ സ്വീകരിക്കാനും അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
നെഹ്‌റുവിന്റെ പാരമ്പര്യം ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തിന് രണ്ട് നിര്‍ണായക സംഭാവനകള്‍ നല്‍കി: ഒന്ന്, ശക്തമായ, ഫെഡറല്‍, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം. രണ്ട്, ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ ആഗോളതലത്തില്‍ ഇന്ത്യക്ക് ഒരു ധാര്‍മ്മിക ഇടം (Moral space) നേടിക്കൊടുത്ത വിദേശനയം.
സമകാലിക ലോകത്ത്, ആഗോള ശക്തികള്‍ വീണ്ടും ധ്രുവീകരിക്കപ്പെടുകയും പുതിയ ചേരിചേരലുകള്‍ക്ക് സാധ്യത കൂടുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍, സൈനിക സഖ്യങ്ങളില്‍ നിന്ന് അകന്നുനിന്ന്, ദേശീയ താല്‍പ്പര്യങ്ങളെ മുന്‍നിര്‍ത്തി സ്വയംഭരണാധികാരം നിലനിര്‍ത്താനുള്ള നെഹ്‌റുവിന്റെ ചേരിചേരാ വീക്ഷണവും, ബഹുമുഖ ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദര്‍ശനവും ഇപ്പോഴും പ്രസക്തമായി തുടരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രതന്ത്ര സങ്കല്പങ്ങള്‍ ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ അടിത്തറയായി നിലനില്‍ക്കുന്നു. ആഗോളീകരണ നയങ്ങളില്‍പ്പെട്ടുകൊണ്ട് ഇന്ത്യ ഇന്ന് ദേശീയ മായ പ്ലാനിംഗ് ബോര്‍ഡും പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളും ശാസ്ത്ര യുക്തിയും ഇല്ലാതായ സമകാലത്ത് നെഹ്‌റു പ്രസക്തമായി മാറുന്നു.

അവലംബ കുറിപ്പുകള്‍

നെഹ്‌റുവിന്റെ പ്രധാന കൃതികളും ഔദ്യോഗിക രേഖകളും (Primary Works and Official Documents)
Ambedkar, B. R. ‘An article without which the Indian Constitution would be nullity.’ Constituent Assembly Debates.
(ആര്‍ട്ടിക്കിള്‍ 32-നെക്കുറിച്ചുള്ള നെഹ്‌റുവിന്റെ പരാമര്‍ശങ്ങള്‍ക്കായി.)

Nehru, Jawaharlal. The Discovery of India (ഇന്ത്യയെ കണ്ടെത്തല്‍). Oxford University Press, 1946.
(നെഹ്‌റുവിന്റെ ജയില്‍ രചനകള്‍, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിര്‍വചനം, ദാര്‍ശനിക അടിത്തറ എന്നിവയ്ക്കായി.)

Nehru, Jawaharlal. Glimpses of World History (ലോകചരിത്രത്തിലെ ഒരെത്തിനോട്ടം). Penguin Books, 1934.
(ചരിത്രപരമായ വിശകലനങ്ങള്‍, തന്റെ തീരുമാനങ്ങളുടെ അനിവാര്യത സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമം എന്നിവയ്ക്കായി.)

Nehru, Jawaharlal. An Autobiography (ഒരനുഭവകഥ). Allied Publishers, 1936.
(ഗാന്ധിജിയുമായുള്ള ആശയപരമായ വ്യത്യാസങ്ങള്‍, സോഷ്യലിസത്തിലേക്കുള്ള ആകര്‍ഷണം എന്നിവയ്ക്കായി.)

India and China. ‘Panchsheel Principles’ (പഞ്ചശീല തത്വങ്ങള്‍). Agreement, 1954.
(പഞ്ചശീല തത്വങ്ങള്‍ രൂപീകരിച്ചതിലെ ഇന്ത്യയുടെയും ചൈനയുടെയും ഉടമ്പടിക്കായി.)

അക്കാദമികലേഖനങ്ങളും വിമര്‍ശനാത്മക വിശകലനങ്ങളും (Academic & Critical Analysis)

Das, S. R. The Political Philosophy of Jawaharlal Nehru. Taylor & Francis, 2023.
(നെഹ്‌റുവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ തത്വശാസ്ത്രം, ഒരു വിപ്ലവകാരി, ദേശീയവാദി, സോഷ്യലിസ്റ്റ് എന്നീ നിലകളിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമുഖ പങ്ക്, ഗാന്ധി, മാര്‍ക്‌സ് എന്നിവരുള്‍പ്പെടെയുള്ള ബാഹ്യ സ്വാധീനങ്ങളിലൂടെയും വ്യക്തിത്വത്തിലൂടെയും തന്റെ ചിന്തകള്‍ രൂപപ്പെടുത്തിയതിന്റെ പ്രാധാന്യം എന്നിവയ്ക്കായി.)

Mahanti, Subodh. ‘A Perspective on Scientific Temper in India.’ Journal of Scientific Temper, Vol. 1, No. 1, 2013, pp. 46-62.
(നെഹ്‌റുവിന്റെ ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം (Scientific Temper) എന്ന ആശയത്തിന്റെ നിര്‍വചനം, അത് ജീവിതത്തിലെ നിത്യജീവിത പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ഒന്നായി നെഹ്‌റു കണ്ടത്, വിദ്യാഭ്യാസം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയ്ക്ക് നല്‍കിയ പ്രാധാന്യം എന്നിവയ്ക്കായി.)
Menon, E. N. ‘The Synthesis of Fabianism, Marxism, and Gandhism in Nehru’s Thought.’ International Journal of Multidisciplinary Research and Modern Education (IJMRME), Vol. 10, Issue 1, 2024, pp. 25-30.
(ഗാന്ധിസത്തിന്റെയും മാര്‍ക്‌സിസത്തിന്റെയും ഫാബിയന്‍ സോഷ്യലിസത്തിന്റെയും സമന്വയത്തിലൂടെ നെഹ്‌റു തന്റെ ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസം രൂപീകരിച്ചതിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക വിശകലനം, മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റ് ഭൗതികവാദത്തോടുള്ള നെഹ്‌റുവിന്റെ സംശയം, ഹെഗേലിയന്‍ ഡയലക്ടിക് തത്വത്തിലൂടെയുള്ള സമന്വയം എന്നിവയ്ക്കായി.)

Nampoothiri, A. N. ‘Gandhi and Nehru: Poles apart but they transformed each other and the freedom struggle.’ National Herald India, 2024. https://www.nationalheraldindia.com/opinion/gandhi-and-nehru-poles-apart-but-they-transformed-each-other-and-the-freedom-struggle
(ഗാന്ധിയും നെഹ്‌റുവും തമ്മിലുള്ള ആശയപരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും (മാര്‍ക്‌സിസം vs. അന്തര്‍ജ്ഞാനം), പരസ്പര സ്വാധീനത്തിലൂടെ (ഹെഗേലിയന്‍ മാതൃകയില്‍) രണ്ടുപേരും എങ്ങനെ പരിവര്‍ത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ വിശകലനം. നെഹ്‌റുവിന്റെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങളെ ഗാന്ധി നിയന്ത്രിച്ചതും ഗാന്ധിക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര കാഴ്ചപ്പാട് ലഭിച്ചതും ഈ ലേഖനത്തില്‍ പറയുന്നു.)
Paul, M. ‘Nehru: From Radical to Fabian Socialist.’ ResearchGate, N.d.
(നെഹ്‌റു യൂറോപ്പില്‍ വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യുമ്പോള്‍ ഫാബിയന്‍ സോഷ്യലിസത്തില്‍ ആകൃഷ്ടനായതും, വിപ്ലവത്തിലൂടെയല്ലാതെ ഭരണഘടനാപരമായ പരിഷ്‌കരണങ്ങളിലൂടെ സോഷ്യലിസം നടപ്പിലാക്കുക എന്ന ഫാബിയന്‍ തത്വം നെഹ്‌റുവിനെ സ്വാധീനിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും.)
Shah, C. G. Marxism, Gandhism, Stalinism. 1950.
(മാര്‍ക്‌സിയന്‍ ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദം, വര്‍ഗ്ഗപരമായ വിശകലനം, മുതലാളിത്ത ലോകത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ പ്രതിസന്ധി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള മാര്‍ക്‌സിയന്‍ കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങള്‍ക്കായി.)
Sodhar, Muhammad Qasim, Rafiq Akber, and Bushra Pawhwar. ‘Nehru’s Political Ideology in the Light of His Concept of Socialism, Nationalism and Gandhism.’ ResearchGate, 2017.
(മാര്‍ക്‌സിന്റെ കൃതികള്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ മനസ്സില്‍ ശക്തമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തി എന്നും, ചരിത്രത്തെയും സമകാലിക സംഭവങ്ങളെയും പുതിയ വെളിച്ചത്തില്‍ കാണാന്‍ ഇത് അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു എന്നും നെഹ്‌റു തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.)
സ്ഥാപനപരമായ വിവരങ്ങള്‍ (Institutional & Historical Data)
India and China. ‘പഞ്ചശീല തത്വങ്ങള്‍’ (Panchsheel Principles). Agreement, 1954.
(ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മില്‍ 1954-ല്‍ ഒപ്പുവെച്ച കരാറിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങള്‍ക്കായി. പഞ്ചശീല തത്വങ്ങളില്‍ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉണ്ടാക്കിയ ആദ്യത്തെ ഉടമ്പടിയാണിത്.)
Non-Aligned Movement (NAM) Records. ‘ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ (NAM) ലക്ഷ്യങ്ങള്‍.’ N.d.
(പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങള്‍, വന്‍ശക്തി ചേരികളില്‍ ഒന്നിലും ചേരാതെ സ്വതന്ത്ര നിലപാട് സ്വീകരിച്ചത്, സാമ്രാജ്യത്വം, കോളനിവത്ക്കരണം എന്നിവയ്‌ക്കെതിരായ നിലപാടുകള്‍, ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജനം, അണ്വായുധ നിര്‍വ്യാപനം തുടങ്ങിയവ പിന്നീട് അജണ്ടയില്‍ വന്നത് എന്നീ വിവരങ്ങള്‍ക്കായി.)
Non-Aligned Movement (NAM) Records. ‘ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം: രൂപീകരണവും നേതാക്കളും.’ N.d.
(ബന്ദുങ് സമ്മേളനം (1955), ബെല്‍ഗ്രേഡ് സമ്മേളനം (1961), നെഹ്‌റുവിനോടൊപ്പം നേതൃത്വം നല്‍കിയ മാര്‍ഷല്‍ ടിറ്റോ (യുഗോസ്ലാവ്യ), ഗമാല്‍ അബ്ദുന്നാസര്‍ (ഈജിപ്ത്), അഹമ്മദ് സുകാര്‍ണോ (ഇന്തോനേഷ്യ), ക്വമി എന്‍ കുമാ (ഘാന) എന്നിവരുള്‍പ്പെടെയുള്ള നേതാക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങള്‍ക്കായി.)
Fabian Society. ‘Fabian Society Principles: Gradualist and Reformist Effort.’ N.d.
(ഫാബിയന്‍ സോഷ്യലിസം എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് സംഘടനയുടെ തത്വങ്ങള്‍, വിപ്ലവത്തിലൂടെയല്ലാതെ നിയമനിര്‍മ്മാണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ബോധവല്‍ക്കരണം എന്നിവയിലൂടെ സോഷ്യലിസം നടപ്പിലാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യം, നെഹ്‌റുവിനെ സ്വാധീനിച്ച ഘടകങ്ങള്‍ എന്നിവയ്ക്കായി.)